← Suuraji fof
Suurah 3200 ayaaji

آل عمران

Ali 'Imran

Family of Imran

Firoore

Suɓo ɗemngal

1

الٓمٓ

Aliflammeem

Alif, Laam, Miim.[1]

2

ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلۡحَيُّ ٱلۡقَيُّومُ

Allahu la ilaha illa huwa alhayyu alqayyoomu

Alla: reweteeɗo woo alaa si wanaa Kaŋko. Ko o wuurɗo, ñiiɓuɗo.

3

نَزَّلَ عَلَيۡكَ ٱلۡكِتَٰبَ بِٱلۡحَقِّ مُصَدِّقٗا لِّمَا بَيۡنَ يَدَيۡهِ وَأَنزَلَ ٱلتَّوۡرَىٰةَ وَٱلۡإِنجِيلَ

Nazzala AAalayka alkitaba bialhaqqi musaddiqan lima bayna yadayhi waanzala alttawrata waalinjeela

O Jippinirii deftere nden dow maaɗa e goonga, goonginnde ko adii nde o Jippini Tawreeta e Linnjiila.

4

مِن قَبۡلُ هُدٗى لِّلنَّاسِ وَأَنزَلَ ٱلۡفُرۡقَانَۗ إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ لَهُمۡ عَذَابٞ شَدِيدٞۗ وَٱللَّهُ عَزِيزٞ ذُو ٱنتِقَامٍ

Min qablu hudan lilnnasi waanzala alfurqana inna allatheena kafaroo biayati Allahi lahum AAathabun shadeedun waAllahu AAazeezun thoo intiqamin

Ko adii, fii fewnugol yimɓe ɓen, o Jippini AlQur'aana. Pellet yedduɓe aayeeje Alla ɗen, hino woodani ɓe leɓte saɗtuɗe. Alla ko fooluɗo, Joom njoɓtiigu.

5

إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَخۡفَىٰ عَلَيۡهِ شَيۡءٞ فِي ٱلۡأَرۡضِ وَلَا فِي ٱلسَّمَآءِ

Inna Allaha la yakhfa AAalayhi shayon fee alardi wala fee alssamai

Pellet, Alla, huunde suuɗotaako mo ka leydi wanaa ka kammu.

6

هُوَ ٱلَّذِي يُصَوِّرُكُمۡ فِي ٱلۡأَرۡحَامِ كَيۡفَ يَشَآءُۚ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡحَكِيمُ

Huwa allathee yusawwirukum fee alarhami kayfa yashao la ilaha illa huwa alAAazeezu alhakeemu

Ko kaŋko woni mba'dinoowo on ka renngaaji no o muuyiri. Reweteeɗo woo alaa si wanaa kaŋko, fooluɗo, ñeeñuɗo.

7

هُوَ ٱلَّذِيٓ أَنزَلَ عَلَيۡكَ ٱلۡكِتَٰبَ مِنۡهُ ءَايَٰتٞ مُّحۡكَمَٰتٌ هُنَّ أُمُّ ٱلۡكِتَٰبِ وَأُخَرُ مُتَشَٰبِهَٰتٞۖ فَأَمَّا ٱلَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمۡ زَيۡغٞ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَٰبَهَ مِنۡهُ ٱبۡتِغَآءَ ٱلۡفِتۡنَةِ وَٱبۡتِغَآءَ تَأۡوِيلِهِۦۖ وَمَا يَعۡلَمُ تَأۡوِيلَهُۥٓ إِلَّا ٱللَّهُۗ وَٱلرَّـٰسِخُونَ فِي ٱلۡعِلۡمِ يَقُولُونَ ءَامَنَّا بِهِۦ كُلّٞ مِّنۡ عِندِ رَبِّنَاۗ وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّآ أُوْلُواْ ٱلۡأَلۡبَٰبِ

Huwa allathee anzala AAalayka alkitaba minhu ayatun muhkamatun hunna ommu alkitabi waokharu mutashabihatun faamma allatheena fee quloobihim zayghun fayattabiAAoona ma tashabaha minhu ibtighaa alfitnati waibtighaa taweelihi wama yaAAlamu taweelahu illa Allahu waalrrasikhoona fee alAAilmi yaqooloona amanna bihi kullun min AAindi rabbina wama yaththakkaru illa oloo alalbabi

Ko Kaŋko Woni Jippinɗo Deftere nden e maaɗa, no e mayre aayeeje ɓaŋnguɗe; ko kanje woni neene deftere nden, e goɗɗe goo nannduɗe. Ammaa ɓen ɓe ooñaare woni e nder ɓerɗe mun, hiɓe jokka ko nanndi kon e majje ɗaɓɓugol fitina e ɗaɓugol firtugol ɗe. Anndataa firo majje si wanaa Alla. Tutiiɓe ɓen e ganndal no wi'a: "Men gomɗinii nde, kala mun ko immorde ka Joomi amen". Waajitotaako si wanaa joomiraaɓe haqqillaaji ɓen.

8

رَبَّنَا لَا تُزِغۡ قُلُوبَنَا بَعۡدَ إِذۡ هَدَيۡتَنَا وَهَبۡ لَنَا مِن لَّدُنكَ رَحۡمَةًۚ إِنَّكَ أَنتَ ٱلۡوَهَّابُ

Rabbana la tuzigh quloobana baAAda ith hadaytana wahab lana min ladunka rahmatan innaka anta alwahhabu

joomi amen, wata ooñu ɓerɗe amen ɗen ɓaawo nde fewnu-ɗaa men, yeɗu men yurmeende immorde ka maaɗa.Pellet ko aan woni dokko.

9

رَبَّنَآ إِنَّكَ جَامِعُ ٱلنَّاسِ لِيَوۡمٖ لَّا رَيۡبَ فِيهِۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُخۡلِفُ ٱلۡمِيعَادَ

Rabbana innaka jamiAAu alnnasi liyawmin la rayba feehi inna Allaha la yukhlifu almeeAAada

Joomi amen, pellet ko a mooɓoyoowo yimɓe ɓen ñalnde nde sikke alaa he mun pellet Alla luutintaa fodoore nden.

10

إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لَن تُغۡنِيَ عَنۡهُمۡ أَمۡوَٰلُهُمۡ وَلَآ أَوۡلَٰدُهُم مِّنَ ٱللَّهِ شَيۡـٔٗاۖ وَأُوْلَـٰٓئِكَ هُمۡ وَقُودُ ٱلنَّارِ

Inna allatheena kafaroo lan tughniya AAanhum amwaluhum wala awladuhum mina Allahi shayan waolaika hum waqoodu alnnari

Pellet ɓen yedduɓe, jawle maɓɓe e ɓiɗɓe maɓɓe duncaŋtaaɓe leɓte Alla ɗen hay huunde. Ko ɓen woni carmale yiite ngen.

11

كَدَأۡبِ ءَالِ فِرۡعَوۡنَ وَٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِمۡۚ كَذَّبُواْ بِـَٔايَٰتِنَا فَأَخَذَهُمُ ٱللَّهُ بِذُنُوبِهِمۡۗ وَٱللَّهُ شَدِيدُ ٱلۡعِقَابِ

Kadabi ali firAAawna waallatheena min qablihim kaththaboo biayatina faakhathahumu Allahu bithunoobihim waAllahu shadeedu alAAiqabi

Wano mbowdi yimɓe Fir'awna e ɓen adinooɓe ɓee. Ɓe fennii aayeeje amen ɗen, Alla nanngitiri ɓe bakkatuuji maɓɓe ɗin. Alla ko saɗtuɗo leɓte.

12

قُل لِّلَّذِينَ كَفَرُواْ سَتُغۡلَبُونَ وَتُحۡشَرُونَ إِلَىٰ جَهَنَّمَۖ وَبِئۡسَ ٱلۡمِهَادُ

Qul lillatheena kafaroo satughlaboona watuhsharoona ila jahannama wabisa almihadu

Maakan ɓen yedduɓe: "on fooloyte mooɓoye-ɗon ka jahannama". Nge bonii ndaɗɗudi.

13

قَدۡ كَانَ لَكُمۡ ءَايَةٞ فِي فِئَتَيۡنِ ٱلۡتَقَتَاۖ فِئَةٞ تُقَٰتِلُ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ وَأُخۡرَىٰ كَافِرَةٞ يَرَوۡنَهُم مِّثۡلَيۡهِمۡ رَأۡيَ ٱلۡعَيۡنِۚ وَٱللَّهُ يُؤَيِّدُ بِنَصۡرِهِۦ مَن يَشَآءُۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَعِبۡرَةٗ لِّأُوْلِي ٱلۡأَبۡصَٰرِ

Qad kana lakum ayatun fee fiatayni iltaqata fiatun tuqatilu fee sabeeli Allahi waokhra kafiratun yarawnahum mithlayhim raya alAAayni waAllahu yuayyidu binasrihi man yashao inna fee thalika laAAibratan liolee alabsari

Goongɗii laatanike on aaya e ɗin feddeejji ɗiɗi fottuɗi fii haɓugol: fedde goo no haɓa e laawol Alla, wonnde goo ko yeddunde, hiɓe yi'iraɓe yeru maɓɓe laawɓi ɗiɗi giiɗe gite. Alla no Semmbinira balla makko ngal o mo o muuyi. Pellet, no e ɗum waaju wonannde joomiraaɓe haqqillaaji.

14

زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ ٱلشَّهَوَٰتِ مِنَ ٱلنِّسَآءِ وَٱلۡبَنِينَ وَٱلۡقَنَٰطِيرِ ٱلۡمُقَنطَرَةِ مِنَ ٱلذَّهَبِ وَٱلۡفِضَّةِ وَٱلۡخَيۡلِ ٱلۡمُسَوَّمَةِ وَٱلۡأَنۡعَٰمِ وَٱلۡحَرۡثِۗ ذَٰلِكَ مَتَٰعُ ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَاۖ وَٱللَّهُ عِندَهُۥ حُسۡنُ ٱلۡمَـَٔابِ

Zuyyina lilnnasi hubbu alshshahawati mina alnnisai waalbaneena waalqanateeri almuqantarati mina alththahabi waalfiddati waalkhayli almusawwamati waalanAAami waalharthi thalika mataAAu alhayati alddunya waAllahu AAindahu husnu almaabi

Yimɓe ɓen cuɗinanaama yiɗugol tuuyooji: immorde he rewɓe e ɓiɗɓe worɓe, e jawle tuginidiraaɗe, immorde e kaŋŋe e kaalise, e pucci ŋarɗiɗaaɗi, e neemoraaɗi, e remuru. Ɗum ɗon, ko dakamme nguurdam aduna. Alla, no ka makko moƴƴuɗum ruttorde.

15

۞قُلۡ أَؤُنَبِّئُكُم بِخَيۡرٖ مِّن ذَٰلِكُمۡۖ لِلَّذِينَ ٱتَّقَوۡاْ عِندَ رَبِّهِمۡ جَنَّـٰتٞ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَا وَأَزۡوَٰجٞ مُّطَهَّرَةٞ وَرِضۡوَٰنٞ مِّنَ ٱللَّهِۗ وَٱللَّهُ بَصِيرُۢ بِٱلۡعِبَادِ

Qul aonabbiokum bikhayrin min thalikum lillatheena ittaqaw AAinda rabbihim jannatun tajree min tahtiha alanharu khalideena feeha waazwajun mutahharatun waridwanun mina Allahi waAllahu baseerun bialAAibadi

Maaku: "E yo mi humpitu on ko ɓuri moƴƴude e ɗum mon?". No woodani ɓen huluɓe ka Joomi maɓɓe, aljannaaji, no ila senngo ley majji, caalli: ko ɓe luttooɓe ton, wondude e sonnaaɓe laɓɓinaaɓe, e yerluyee immorde ka Alla. Alla ko Reŋtuɗo jeyaaɓe ɓen.

16

ٱلَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَآ إِنَّنَآ ءَامَنَّا فَٱغۡفِرۡ لَنَا ذُنُوبَنَا وَقِنَا عَذَابَ ٱلنَّارِ

Allatheena yaqooloona rabbana innana amanna faighfir lana thunoobana waqina AAathaba alnnari

Ɓen wi'ooɓe: "Joomi amen, menen men goongɗinii, yaafa men junubaaji amen, daɗndaa men leɓte yiite".

17

ٱلصَّـٰبِرِينَ وَٱلصَّـٰدِقِينَ وَٱلۡقَٰنِتِينَ وَٱلۡمُنفِقِينَ وَٱلۡمُسۡتَغۡفِرِينَ بِٱلۡأَسۡحَارِ

Alssabireena waalssadiqeena waalqaniteena waalmunfiqeena waalmustaghfireena bialashari

Muññiiɓe ɓen e goonguɓe ɓen e ɗoftiiɓe ɓen e wiŋtooɓe e nafkoobe ɓen e insinotooɓe ɓen ka weetndogaaji.

18

شَهِدَ ٱللَّهُ أَنَّهُۥ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ وَٱلۡمَلَـٰٓئِكَةُ وَأُوْلُواْ ٱلۡعِلۡمِ قَآئِمَۢا بِٱلۡقِسۡطِۚ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡحَكِيمُ

Shahida Allahu annahu la ilaha illa huwa waalmalaikatu waoloo alAAilmi qaiman bialqisti la ilaha illa huwa alAAazeezu alhakeemu

Alla Seedike wonde reweteeɗo alaa si wanaa kaŋko, Malaa'ika en kadi, e joomiraaɓe ganndal ɓen, ko o daraniiɗo nunɗal. reweteeɗo alaa si wanaa Kaŋko, on fooluɗo ñeeñuɗo.

19

إِنَّ ٱلدِّينَ عِندَ ٱللَّهِ ٱلۡإِسۡلَٰمُۗ وَمَا ٱخۡتَلَفَ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ إِلَّا مِنۢ بَعۡدِ مَا جَآءَهُمُ ٱلۡعِلۡمُ بَغۡيَۢا بَيۡنَهُمۡۗ وَمَن يَكۡفُرۡ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ فَإِنَّ ٱللَّهَ سَرِيعُ ٱلۡحِسَابِ

Inna alddeena AAinda Allahi alislamu wama ikhtalafa allatheena ootoo alkitaba illa min baAAdi ma jaahumu alAAilmu baghyan baynahum waman yakfur biayati Allahi fainna Allaha sareeAAu alhisabi

Pellet diine oo to Alla, ko lislaamu o. Okkaaɓe Defte ɓen lurraali si wonaa caggal de ganndal ngal ari ema66e; ko bewre hakkunde maɓɓe. Kala jedduɗo aayeeje Alla ɗen, pellet Alla ko jaawuɗo hasboore.

20

فَإِنۡ حَآجُّوكَ فَقُلۡ أَسۡلَمۡتُ وَجۡهِيَ لِلَّهِ وَمَنِ ٱتَّبَعَنِۗ وَقُل لِّلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ وَٱلۡأُمِّيِّـۧنَ ءَأَسۡلَمۡتُمۡۚ فَإِنۡ أَسۡلَمُواْ فَقَدِ ٱهۡتَدَواْۖ وَّإِن تَوَلَّوۡاْ فَإِنَّمَا عَلَيۡكَ ٱلۡبَلَٰغُۗ وَٱللَّهُ بَصِيرُۢ بِٱلۡعِبَادِ

Fain hajjooka faqul aslamtu wajhiya lillahi wamani ittabaAAani waqul lillatheena ootoo alkitaba waalommiyyeena aaslamtum fain aslamoo faqadi ihtadaw wain tawallaw fainnama AAalayka albalaghu waAllahu baseerun bialAAibadi

Si ɓe njeddandiri e ma, wii: "Mi jebbilanii yeeso am ngo e Alla min e 6een jokku6e e am ". Wii ɓen okkaaɓe Defte e humam binne en 6e: " E on njebbilima?" Si ɓe njebbilima, goongo ɓe 6eewii, si ɓe ndunitiima, enee, ko fawi maa ko yottin de. Alla ko jioowo jeyaaɓe ɓe.

21

إِنَّ ٱلَّذِينَ يَكۡفُرُونَ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ وَيَقۡتُلُونَ ٱلنَّبِيِّـۧنَ بِغَيۡرِ حَقّٖ وَيَقۡتُلُونَ ٱلَّذِينَ يَأۡمُرُونَ بِٱلۡقِسۡطِ مِنَ ٱلنَّاسِ فَبَشِّرۡهُم بِعَذَابٍ أَلِيمٍ

Inna allatheena yakfuroona biayati Allahi wayaqtuloona alnnabiyyeena bighayri haqqin wayaqtuloona allatheena yamuroona bialqisti mina alnnasi fabashshirhum biAAathabin aleemin

Pellet, ɓen yeddooɓe aayeeje Alla ɗee, heɓe mbara Annabaaɓe ɓe ko aldaa e goonga, ɓe mbara ɓeen yamirooɓe nunɗal, welitinir ɓe lepte muusɗe.

22

أُوْلَـٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ حَبِطَتۡ أَعۡمَٰلُهُمۡ فِي ٱلدُّنۡيَا وَٱلۡأٓخِرَةِ وَمَا لَهُم مِّن نَّـٰصِرِينَ

Olaika allatheena habitat aAAmaluhum fee alddunya waalakhirati wama lahum min nasireena

Ko ɓen woni ɓe golleeji mun boni ɓen ka aduna e ka laakara, ɓe alaa wallooɓe.

23

أَلَمۡ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ أُوتُواْ نَصِيبٗا مِّنَ ٱلۡكِتَٰبِ يُدۡعَوۡنَ إِلَىٰ كِتَٰبِ ٱللَّهِ لِيَحۡكُمَ بَيۡنَهُمۡ ثُمَّ يَتَوَلَّىٰ فَرِيقٞ مِّنۡهُمۡ وَهُم مُّعۡرِضُونَ

Alam tara ila allatheena ootoo naseeban mina alkitabi yudAAawna ila kitabi Allahi liyahkuma baynahum thumma yatawalla fareequn minhum wahum muAAridoona

E a yi'aali okkaaɓe geɗal e deftere nden, hiɓe noddee e deftere Alla nden fii no nde ñaawira hakkunde maɓɓe, refti fedde he maɓɓe ko ruŋtiiɓe tawi ko ɓe ɗuurniiɓe?!

24

ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمۡ قَالُواْ لَن تَمَسَّنَا ٱلنَّارُ إِلَّآ أَيَّامٗا مَّعۡدُودَٰتٖۖ وَغَرَّهُمۡ فِي دِينِهِم مَّا كَانُواْ يَفۡتَرُونَ

Thalika biannahum qaloo lan tamassana alnnaru illa ayyaman maAAdoodatin wagharrahum fee deenihim ma kanoo yaftaroona

Waɗi noon ɓe wi'ii: "Yiite ngen meemataa men si wanaa ñalɗi limtaaɗi". hoomtiiɓe he diina maɓɓe kan, huunde nde ɓe fefindotonoo.

25

فَكَيۡفَ إِذَا جَمَعۡنَٰهُمۡ لِيَوۡمٖ لَّا رَيۡبَ فِيهِ وَوُفِّيَتۡ كُلُّ نَفۡسٖ مَّا كَسَبَتۡ وَهُمۡ لَا يُظۡلَمُونَ

Fakayfa itha jamaAAnahum liyawmin la rayba feehi wawuffiyat kullu nafsin ma kasabat wahum la yuthlamoona

E ko hol no si men mooɓoyii ɓe e Ñalaande nde sikke alaa e mu'un, woŋkii kala hunanee ko ki faggitii kon? Tawi ɓe tooñetaake.

26

قُلِ ٱللَّهُمَّ مَٰلِكَ ٱلۡمُلۡكِ تُؤۡتِي ٱلۡمُلۡكَ مَن تَشَآءُ وَتَنزِعُ ٱلۡمُلۡكَ مِمَّن تَشَآءُ وَتُعِزُّ مَن تَشَآءُ وَتُذِلُّ مَن تَشَآءُۖ بِيَدِكَ ٱلۡخَيۡرُۖ إِنَّكَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٞ

Quli allahumma malika almulki tutee almulka man tashao watanziAAu almulka mimman tashao watuAAizzu man tashao watuthillu man tashao biyadika alkhayru innaka AAala kulli shayin qadeerun

Maaku: "Yaa Aan Laamɗo Jeyɗo laamu, hiɗa okka laamu on mo muuyu-ɗaa, Hiɗa ɓoora laamu on mo Muuyu-ɗaa, hiɗa teddina on mo muuyu-ɗaa, hiɗa hoyna on mo muuyu-ɗaa. Moƴƴere nden ko e junngo maaɗa woni, pellet, aan e huunde kala, ko a kattanɗo:

27

تُولِجُ ٱلَّيۡلَ فِي ٱلنَّهَارِ وَتُولِجُ ٱلنَّهَارَ فِي ٱلَّيۡلِۖ وَتُخۡرِجُ ٱلۡحَيَّ مِنَ ٱلۡمَيِّتِ وَتُخۡرِجُ ٱلۡمَيِّتَ مِنَ ٱلۡحَيِّۖ وَتَرۡزُقُ مَن تَشَآءُ بِغَيۡرِ حِسَابٖ

Tooliju allayla fee alnnahari watooliju alnnahara fee allayli watukhriju alhayya mina almayyiti watukhriju almayyita mina alhayyi watarzuqu man tashao bighayri hisabin

Haɗa Naatna jehma on ndeer ñalawma he, Haɗa Naatna ñalawma o ndeer jehma he. Haɗa Yaltina ko wuuri immorde e ko maayi, yaltinaa ko maayi immorde e ko wuuri. Haɗa Arsikina on mbo Muuyɗaa ko aldaa e limoore.

28

لَّا يَتَّخِذِ ٱلۡمُؤۡمِنُونَ ٱلۡكَٰفِرِينَ أَوۡلِيَآءَ مِن دُونِ ٱلۡمُؤۡمِنِينَۖ وَمَن يَفۡعَلۡ ذَٰلِكَ فَلَيۡسَ مِنَ ٱللَّهِ فِي شَيۡءٍ إِلَّآ أَن تَتَّقُواْ مِنۡهُمۡ تُقَىٰةٗۗ وَيُحَذِّرُكُمُ ٱللَّهُ نَفۡسَهُۥۗ وَإِلَى ٱللَّهِ ٱلۡمَصِيرُ

La yattakhithi almuminoona alkafireena awliyaa min dooni almumineena waman yafAAal thalika falaysa mina Allahi fee shayin illa an tattaqoo minhum tuqatan wayuhaththirukumu Allahu nafsahu waila Allahi almaseeru

Wata juul6e 6e njogitor heeferɓe ɓe yiɗaaɓe ɓe ngacca gomɗimɓe ɓe. Kalo mbo waɗii ɗuum, o laataaki jeyaaɗo e diine Alla he hay e huunde, si wanaa nde kulaton e maɓɓe bone. Alla homba on Reentina Hoore-Mun. Ko faade to Alla woni ruttorde nden.

29

قُلۡ إِن تُخۡفُواْ مَا فِي صُدُورِكُمۡ أَوۡ تُبۡدُوهُ يَعۡلَمۡهُ ٱللَّهُۗ وَيَعۡلَمُ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِي ٱلۡأَرۡضِۗ وَٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٞ

Qul in tukhfoo ma fee sudoorikum aw tubdoohu yaAAlamhu Allahu wayaAAlamu ma fee alssamawati wama fee alardi waAllahu AAala kulli shayin qadeerun

Wii:Si on cuuɗii ko woni e ɓerɗe mon maa si on peññali ɗum,Alla homba ɗum anndi,Hombo Anndi ko woni ka kammuuli e ko woni e leydi Alla ko kattan-ɗo kala huunde.

30

يَوۡمَ تَجِدُ كُلُّ نَفۡسٖ مَّا عَمِلَتۡ مِنۡ خَيۡرٖ مُّحۡضَرٗا وَمَا عَمِلَتۡ مِن سُوٓءٖ تَوَدُّ لَوۡ أَنَّ بَيۡنَهَا وَبَيۡنَهُۥٓ أَمَدَۢا بَعِيدٗاۗ وَيُحَذِّرُكُمُ ٱللَّهُ نَفۡسَهُۥۗ وَٱللَّهُ رَءُوفُۢ بِٱلۡعِبَادِ

Yawma tajidu kullu nafsin ma AAamilat min khayrin muhdaran wama AAamilat min sooin tawaddu law anna baynaha wabaynahu amadan baAAeedan wayuhaththirukumu Allahu nafsahu waAllahu raoofun bialAAibadi

Ñande kala woŋkii tawata ko ki gollun ko e moƴƴere hino ɓannaa, e huunde ko ki golle e bone, ki yeloo sinno wonayno hakkunde makki e majje dumunne woɗɗuɗo. Alla no Reeentina on Hoore Mun. Alla ko jurmotooɗo jeyaaɓe ɓe.

31

قُلۡ إِن كُنتُمۡ تُحِبُّونَ ٱللَّهَ فَٱتَّبِعُونِي يُحۡبِبۡكُمُ ٱللَّهُ وَيَغۡفِرۡ لَكُمۡ ذُنُوبَكُمۡۚ وَٱللَّهُ غَفُورٞ رَّحِيمٞ

Qul in kuntum tuhibboona Allaha faittabiAAoonee yuhbibkumu Allahu wayaghfir lakum thunoobakum waAllahu ghafoorun raheemun

31wii si onngonii hoɗon njidi Alla, cukke e am, Alla yiɗa on yaafo mon bakkatuuji mon, Alla ko kafroowo jurmotooɗo.

32

قُلۡ أَطِيعُواْ ٱللَّهَ وَٱلرَّسُولَۖ فَإِن تَوَلَّوۡاْ فَإِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ ٱلۡكَٰفِرِينَ

Qul ateeAAoo Allaha waalrrasoola fain tawallaw fainna Allaha la yuhibbu alkafireena

Wii: "Ɗoftee Alla e Nulaaɗo on", si ɓe huccitii to, pellet, Alla yiɗaa yedduɓe ɓen.

33

۞إِنَّ ٱللَّهَ ٱصۡطَفَىٰٓ ءَادَمَ وَنُوحٗا وَءَالَ إِبۡرَٰهِيمَ وَءَالَ عِمۡرَٰنَ عَلَى ٱلۡعَٰلَمِينَ

Inna Allaha istafa adama wanoohan waala ibraheema waala AAimrana AAala alAAalameena

Pellet, Alla Suɓiima Aadama e Nuuhu e yimɓe Ibraahiima ɓeen e yimɓe Imraana ɓee e hoore tagoore hee:

34

ذُرِّيَّةَۢ بَعۡضُهَا مِنۢ بَعۡضٖۗ وَٱللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

Thurriyyatan baAAduha min baAAdin waAllahu sameeAAun AAaleemun

Jurriiya=genyol yoga e maɓɓe iwii e yoga. Alla ko Nanoowo gannduɗo.

35

إِذۡ قَالَتِ ٱمۡرَأَتُ عِمۡرَٰنَ رَبِّ إِنِّي نَذَرۡتُ لَكَ مَا فِي بَطۡنِي مُحَرَّرٗا فَتَقَبَّلۡ مِنِّيٓۖ إِنَّكَ أَنتَ ٱلسَّمِيعُ ٱلۡعَلِيمُ

Ith qalati imraatu AAimrana rabbi innee nathartu laka ma fee batnee muharraran fataqabbal minnee innaka anta alssameeAAu alAAaleemu

Tumo de debbo Imraana on wi'noo: "Joomi am, min mi takkanii Ma ko woni ko nder reedu am, ko rimɗinaa ɗum, jaɓanam, pellet, An woni Nanoowo gannduɗo".

36

فَلَمَّا وَضَعَتۡهَا قَالَتۡ رَبِّ إِنِّي وَضَعۡتُهَآ أُنثَىٰ وَٱللَّهُ أَعۡلَمُ بِمَا وَضَعَتۡ وَلَيۡسَ ٱلذَّكَرُ كَٱلۡأُنثَىٰۖ وَإِنِّي سَمَّيۡتُهَا مَرۡيَمَ وَإِنِّيٓ أُعِيذُهَا بِكَ وَذُرِّيَّتَهَا مِنَ ٱلشَّيۡطَٰنِ ٱلرَّجِيمِ

Falamma wadaAAatha qalat rabbi innee wadaAAtuha ontha waAllahu aAAlamu bima wadaAAat walaysa alththakaru kaalontha wainnee sammaytuha maryama wainnee oAAeethuha bika wathurriyyataha mina alshshaytani alrrajeemi

Nde o jibinnoo mo o wi'i: "Min mi jibinii mo ko o deyel", ko Alla ɓuri Anndude ko O jibini, gorko laataaki wano debbo. "Min mi innii mo Maryama, min mi moolii mbo e Maaɗa e 6esngu makko o immorde seytaane diiwaaɗo diddaaɗo o".

37

فَتَقَبَّلَهَا رَبُّهَا بِقَبُولٍ حَسَنٖ وَأَنۢبَتَهَا نَبَاتًا حَسَنٗا وَكَفَّلَهَا زَكَرِيَّاۖ كُلَّمَا دَخَلَ عَلَيۡهَا زَكَرِيَّا ٱلۡمِحۡرَابَ وَجَدَ عِندَهَا رِزۡقٗاۖ قَالَ يَٰمَرۡيَمُ أَنَّىٰ لَكِ هَٰذَاۖ قَالَتۡ هُوَ مِنۡ عِندِ ٱللَّهِۖ إِنَّ ٱللَّهَ يَرۡزُقُ مَن يَشَآءُ بِغَيۡرِ حِسَابٍ

Fataqabbalaha rabbuha biqaboolin hasanin waanbataha nabatan hasanan wakaffalaha zakariyya kullama dakhala AAalayha zakariyya almihraba wajada AAindaha rizqan qala ya maryamu anna laki hatha qalat huwa min AAindi Allahi inna Allaha yarzuqu man yashao bighayri hisabin

Joomi makko Jaɓiani mbo jaɓannde moƴƴere,O Neiri mo needi moƴƴundi,O Halfini mo Jakariya.Tuma kala Jakariya naati e nokku makko e Mihraab,o tawda mo e arsike,o wi'a:Hey, Mariyam hol no heɓirɗaa ɗum?O jaaboo:Ɗum ko ta Alla iwri.Pellet,no Arsika on O Muuyi ko aldaa e limoore.

38

هُنَالِكَ دَعَا زَكَرِيَّا رَبَّهُۥۖ قَالَ رَبِّ هَبۡ لِي مِن لَّدُنكَ ذُرِّيَّةٗ طَيِّبَةًۖ إِنَّكَ سَمِيعُ ٱلدُّعَآءِ

Hunalika daAAa zakariyya rabbahu qala rabbi hab lee min ladunka thurriyyatan tayyibatan innaka sameeAAu aldduAAai

Ko ton Jakariraa'u noddi Jooma mun o maaki: "Joomi am, Yeɗam immorde ka Maaɗa, jurriiya laaɓuɗo, pellet, An ko A Nanoowo noddaandu".

39

فَنَادَتۡهُ ٱلۡمَلَـٰٓئِكَةُ وَهُوَ قَآئِمٞ يُصَلِّي فِي ٱلۡمِحۡرَابِ أَنَّ ٱللَّهَ يُبَشِّرُكَ بِيَحۡيَىٰ مُصَدِّقَۢا بِكَلِمَةٖ مِّنَ ٱللَّهِ وَسَيِّدٗا وَحَصُورٗا وَنَبِيّٗا مِّنَ ٱلصَّـٰلِحِينَ

Fanadathu almalaikatu wahuwa qaimun yusallee fee almihrabi anna Allaha yubashshiruka biyahya musaddiqan bikalimatin mina Allahi wasayyidan wahasooran wanabiyyan mina alssaliheena

Maleykaji en noddi mo hawri homo darii hombo juula to ganngunal, won de: "Alla No WewliniramaYahyaa, goonginɗo Konngol iwrungol ka Alla: koohoojo, e reenaaɗo [e tuuyo], e Annabaajo jeyaaɗo e moƴƴuɓe"

40

قَالَ رَبِّ أَنَّىٰ يَكُونُ لِي غُلَٰمٞ وَقَدۡ بَلَغَنِيَ ٱلۡكِبَرُ وَٱمۡرَأَتِي عَاقِرٞۖ قَالَ كَذَٰلِكَ ٱللَّهُ يَفۡعَلُ مَا يَشَآءُ

Qala rabbi anna yakoonu lee ghulamun waqad balaghaniya alkibaru waimraatee AAaqirun qala kathalika Allahu yafAAalu ma yashao

O wii: "Joomam, hol no ɓiɗɗo laatorantoomi, gomɗii mi nawyii, debbo am on ko dimaro?" O wii: "Ko wano noon Alla Waɗirta ko O Muuyi [waɗde]".

41

قَالَ رَبِّ ٱجۡعَل لِّيٓ ءَايَةٗۖ قَالَ ءَايَتُكَ أَلَّا تُكَلِّمَ ٱلنَّاسَ ثَلَٰثَةَ أَيَّامٍ إِلَّا رَمۡزٗاۗ وَٱذۡكُر رَّبَّكَ كَثِيرٗا وَسَبِّحۡ بِٱلۡعَشِيِّ وَٱلۡإِبۡكَٰرِ

Qala rabbi ijAAal lee ayatan qala ayatuka alla tukallima alnnasa thalathata ayyamin illa ramzan waothkur rabbaka katheeran wasabbih bialAAashiyyi waalibkari

O wii: "Joomi, Waɗanam maande". O wii: "Maande maa nde, ko nde a haaldotaa e yimɓe ɓe ɓalɗe tati si wonaa e joopagol. Jaŋtoɗaa Joom maaɗa ko heewi: subbunhino-ɗaa kiiki e bimmbi".

42

وَإِذۡ قَالَتِ ٱلۡمَلَـٰٓئِكَةُ يَٰمَرۡيَمُ إِنَّ ٱللَّهَ ٱصۡطَفَىٰكِ وَطَهَّرَكِ وَٱصۡطَفَىٰكِ عَلَىٰ نِسَآءِ ٱلۡعَٰلَمِينَ

Waith qalati almalaikatu ya maryamu inna Allaha istafaki watahharaki waistafaki AAala nisai alAAalameena

Tuma nde Maleykaaji en mbinoo: "Hey Maryama, pellet Alla Suɓimaa ma, O Laɓɓinii ma [O Suɓii]maa e dow rewɓe winndere he".

43

يَٰمَرۡيَمُ ٱقۡنُتِي لِرَبِّكِ وَٱسۡجُدِي وَٱرۡكَعِي مَعَ ٱلرَّـٰكِعِينَ

Ya maryamu oqnutee lirabbiki waosjudee wairkaAAee maAAa alrrakiAAeena

Hey Maryam, toƴƴinano Joomi maa, sujjaa ndukƴƴidaa e rukƴƴooɓe ɓen.

44

ذَٰلِكَ مِنۡ أَنۢبَآءِ ٱلۡغَيۡبِ نُوحِيهِ إِلَيۡكَۚ وَمَا كُنتَ لَدَيۡهِمۡ إِذۡ يُلۡقُونَ أَقۡلَٰمَهُمۡ أَيُّهُمۡ يَكۡفُلُ مَرۡيَمَ وَمَا كُنتَ لَدَيۡهِمۡ إِذۡ يَخۡتَصِمُونَ

Thalika min anbai alghaybi nooheehi ilayka wama kunta ladayhim ith yulqoona aqlamahum ayyuhum yakfulu maryama wama kunta ladayhim ith yakhtasimoona

Ɗum ɗoo, ko jeyaaɗum e kumpite birniiɗe, Meɗen Wahayina ɗe e maaɗa. A tawanooka e maɓɓe nde ɓe weddotonoo kuɗi maɓɓe ɗin: ko hommbo e maɓɓe ne'ata Maryama; a tawanooka e maɓɓe kadi nde ɓe wennjaynoo.

45

إِذۡ قَالَتِ ٱلۡمَلَـٰٓئِكَةُ يَٰمَرۡيَمُ إِنَّ ٱللَّهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٖ مِّنۡهُ ٱسۡمُهُ ٱلۡمَسِيحُ عِيسَى ٱبۡنُ مَرۡيَمَ وَجِيهٗا فِي ٱلدُّنۡيَا وَٱلۡأٓخِرَةِ وَمِنَ ٱلۡمُقَرَّبِينَ

Ith qalati almalaikatu ya maryamu inna Allaha yubashshiruki bikalimatin minhu ismuhu almaseehu AAeesa ibnu maryama wajeehan fee alddunya waalakhirati wamina almuqarrabeena

Nde Maleykaaji en mbi'noo: "Hey Maryama, Alla no Wewlinirmaa Konngol immorde e Maako: Innde makko, ko meema-sella, Iisaa geɗal Maryama, koohoojo aduna e laakara, jeyaaɗa e ɓaɗtinaaɓe [ka Alla]."

46

وَيُكَلِّمُ ٱلنَّاسَ فِي ٱلۡمَهۡدِ وَكَهۡلٗا وَمِنَ ٱلصَّـٰلِحِينَ

Wayukallimu alnnasa fee almahdi wakahlan wamina alssaliheena

Hombo yeewtida e yimɓe ɓe ka woofordu=tiggu e ka sagatalaaku, ko o jeyaaɗo e moƴƴuɓe ɓen.

47

قَالَتۡ رَبِّ أَنَّىٰ يَكُونُ لِي وَلَدٞ وَلَمۡ يَمۡسَسۡنِي بَشَرٞۖ قَالَ كَذَٰلِكِ ٱللَّهُ يَخۡلُقُ مَا يَشَآءُۚ إِذَا قَضَىٰٓ أَمۡرٗا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ

Qalat rabbi anna yakoonu lee waladun walam yamsasnee basharun qala kathaliki Allahu yakhluqu ma yashao itha qada amran fainnama yaqoolu lahu kun fayakoonu

O wi'i: "Joom am, hol no ɓiɗɗo laatoraŋta am, ɓanndiŋke meemaani kam?". O Daali: "Ko wano non. Alla no Taga ko O Muuyi. Si O Ñaawii fiyaake, O Daalanay mo [tun]: "Laato! o laatoo".

48

وَيُعَلِّمُهُ ٱلۡكِتَٰبَ وَٱلۡحِكۡمَةَ وَٱلتَّوۡرَىٰةَ وَٱلۡإِنجِيلَ

WayuAAallimuhu alkitaba waalhikmata waalttawrata waalinjeela

Hombo Anndina mo Deftere nde e Ñeeñal ngal e Tawreeta e Linnjiila.

49

وَرَسُولًا إِلَىٰ بَنِيٓ إِسۡرَـٰٓءِيلَ أَنِّي قَدۡ جِئۡتُكُم بِـَٔايَةٖ مِّن رَّبِّكُمۡ أَنِّيٓ أَخۡلُقُ لَكُم مِّنَ ٱلطِّينِ كَهَيۡـَٔةِ ٱلطَّيۡرِ فَأَنفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيۡرَۢا بِإِذۡنِ ٱللَّهِۖ وَأُبۡرِئُ ٱلۡأَكۡمَهَ وَٱلۡأَبۡرَصَ وَأُحۡيِ ٱلۡمَوۡتَىٰ بِإِذۡنِ ٱللَّهِۖ وَأُنَبِّئُكُم بِمَا تَأۡكُلُونَ وَمَا تَدَّخِرُونَ فِي بُيُوتِكُمۡۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَةٗ لَّكُمۡ إِن كُنتُم مُّؤۡمِنِينَ

Warasoolan ila banee israeela annee qad jitukum biayatin min rabbikum annee akhluqu lakum mina altteeni kahayati alttayri faanfukhu feehi fayakoonu tayran biithni Allahi waobrio alakmaha waalabrasa waohyee almawta biithni Allahi waonabbiokum bima takuloona wama taddakhiroona fee buyootikum inna fee thalika laayatan lakum in kuntum mumineena

E Nulaaɗo faade e ɓiɓɓe Israa'iila en, wonnde: "Gomɗii mi addanii on maande immorde ka Joomi mon. Wonnde miɗo tagana on immorde e loopal ko wa'i wa sonndu, mi wutta e muuɗum woŋtira sonndu e Duŋayee Alla. Mi wumtina bunɗo, mi sellina baadaaɗo, mi wuurnitira maayɓe e duŋayee Alla. Mi humpita on ko ñaamoton e ko maroton ka cuuɗi mon. Pellet, hino e ɗum, maande wonanannde on si on laatike gomɗimɓe,

50

وَمُصَدِّقٗا لِّمَا بَيۡنَ يَدَيَّ مِنَ ٱلتَّوۡرَىٰةِ وَلِأُحِلَّ لَكُم بَعۡضَ ٱلَّذِي حُرِّمَ عَلَيۡكُمۡۚ وَجِئۡتُكُم بِـَٔايَةٖ مِّن رَّبِّكُمۡ فَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ وَأَطِيعُونِ

Wamusaddiqan lima bayna yadayya mina alttawrati waliohilla lakum baAAda allathee hurrima AAalaykum wajitukum biayatin min rabbikum faittaqoo Allaha waateeAAooni

e goonginɗo ko woni yeeso am immorde e Tawreeta, e no mi daknanana on yoga e ko harmannoo on, mi addanii on maande immorde ka Joom mon. kulee Alla ɗoftoɗon kam.

51

إِنَّ ٱللَّهَ رَبِّي وَرَبُّكُمۡ فَٱعۡبُدُوهُۚ هَٰذَا صِرَٰطٞ مُّسۡتَقِيمٞ

Inna Allaha rabbee warabbukum faoAAbudoohu hatha siratun mustaqeemun

Pellet, ko Alla Woni Joomi am e Joomi mon, ndewee Mo. Ko ɗum woni laawol focciingol".

52

۞فَلَمَّآ أَحَسَّ عِيسَىٰ مِنۡهُمُ ٱلۡكُفۡرَ قَالَ مَنۡ أَنصَارِيٓ إِلَى ٱللَّهِۖ قَالَ ٱلۡحَوَارِيُّونَ نَحۡنُ أَنصَارُ ٱللَّهِ ءَامَنَّا بِٱللَّهِ وَٱشۡهَدۡ بِأَنَّا مُسۡلِمُونَ

Falamma ahassa AAeesa minhumu alkufra qala man ansaree ila Allahi qala alhawariyyoona nahnu ansaru Allahi amanna biAllahi waishhad bianna muslimoona

Tuma nde Iisaa so'unoo keeferaaku ngu e maɓɓe, o wii: "Ko hommbo wallata kam e [diina] Alla [kan]?". Hawaaruyaŋko en wi'i: "Menen ko men wallooɓe [e diina] Alla [kan], men gomɗinii Alla, seedo won de ko men jebbiiliiɓe".

53

رَبَّنَآ ءَامَنَّا بِمَآ أَنزَلۡتَ وَٱتَّبَعۡنَا ٱلرَّسُولَ فَٱكۡتُبۡنَا مَعَ ٱلشَّـٰهِدِينَ

Rabbana amanna bima anzalta waittabaAAna alrrasoola faoktubna maAAa alshshahideena

Joomi amen, min gomɗinii ko nJipinɗaa Kon, men jokkii Nulaaɗo on, Winndu amen e seediiɓe ɓen.

54

وَمَكَرُواْ وَمَكَرَ ٱللَّهُۖ وَٱللَّهُ خَيۡرُ ٱلۡمَٰكِرِينَ

Wamakaroo wamakara Allahu waAllahu khayru almakireena

Ɓe pewji Alla Kadi Fewji. Ko Alla ɓuri moƴƴude e fewjooɓe ɓe.

55

إِذۡ قَالَ ٱللَّهُ يَٰعِيسَىٰٓ إِنِّي مُتَوَفِّيكَ وَرَافِعُكَ إِلَيَّ وَمُطَهِّرُكَ مِنَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ وَجَاعِلُ ٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُوكَ فَوۡقَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓاْ إِلَىٰ يَوۡمِ ٱلۡقِيَٰمَةِۖ ثُمَّ إِلَيَّ مَرۡجِعُكُمۡ فَأَحۡكُمُ بَيۡنَكُمۡ فِيمَا كُنتُمۡ فِيهِ تَخۡتَلِفُونَ

Ith qala Allahu ya AAeesa innee mutawaffeeka warafiAAuka ilayya wamutahhiruka mina allatheena kafaroo wajaAAilu allatheena ittabaAAooka fawqa allatheena kafaroo ila yawmi alqiyamati thumma ilayya marjiAAukum faahkumu baynakum feema kuntum feehi takhtalifoona

Tuma Alla winoo: "Hey Iisaa, Min ko mi Hunnoowo ma e Ɓamtoowo ma faade ta Am, e Laɓɓinoowo ma immorde e ɓen yedduɓe, e Waɗa ɓen jokkuɓe ma e dow ɓeen yedduɓe haa Ñande Darngal. Refti ko faade ka Am woni ruttorde mon, Mi Ñaawa hakkunde mon ko luutondirayno-ɗon e muuɗum.

56

فَأَمَّا ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ فَأُعَذِّبُهُمۡ عَذَابٗا شَدِيدٗا فِي ٱلدُّنۡيَا وَٱلۡأٓخِرَةِ وَمَا لَهُم مِّن نَّـٰصِرِينَ

Faamma allatheena kafaroo faoAAaththibuhum AAathaban shadeedan fee alddunya waalakhirati wama lahum min nasireena

Ammaa ɓen yedduɓe, Mi Lepta ɓe ɗon lepte muuuɗe ka aduna e ka laakara, alanaaɓe faabotooɓe.

57

وَأَمَّا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّـٰلِحَٰتِ فَيُوَفِّيهِمۡ أُجُورَهُمۡۗ وَٱللَّهُ لَا يُحِبُّ ٱلظَّـٰلِمِينَ

Waamma allatheena amanoo waAAamiloo alssalihati fayuwaffeehim ojoorahum waAllahu la yuhibbu alththalimeena

Ammaa ɓen gomɗimɓe ɓe golli golle-moƴƴe, O timminanay ɓe njo6di maɓɓe ndin. Alla Yiɗaa tooñooɓe ɓen".

58

ذَٰلِكَ نَتۡلُوهُ عَلَيۡكَ مِنَ ٱلۡأٓيَٰتِ وَٱلذِّكۡرِ ٱلۡحَكِيمِ

Thalika natloohu AAalayka mina alayati waalththikri alhakeemi

Ɗuum ɗo, Miɗen Janngana maa ɗum, immorde e Aayeeje e Jaŋtoore Ñeeñɗunde.

59

إِنَّ مَثَلَ عِيسَىٰ عِندَ ٱللَّهِ كَمَثَلِ ءَادَمَۖ خَلَقَهُۥ مِن تُرَابٖ ثُمَّ قَالَ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ

Inna mathala AAeesa AAinda Allahi kamathali adama khalaqahu min turabin thumma qala lahu kun fayakoonu

Pellet, sifa Iisaa ka Alla, ko sifa Aadama; O Tagii mo immorde e leydi, refti O Daalani mo: "Laato!" o laatii.

60

ٱلۡحَقُّ مِن رَّبِّكَ فَلَا تَكُن مِّنَ ٱلۡمُمۡتَرِينَ

Alhaqqu min rabbika fala takun mina almumtareena

Goonga kan ko ko immori ko Joomi maa, wata a laatodo e ɓen sikkitiiɓe.

61

فَمَنۡ حَآجَّكَ فِيهِ مِنۢ بَعۡدِ مَا جَآءَكَ مِنَ ٱلۡعِلۡمِ فَقُلۡ تَعَالَوۡاْ نَدۡعُ أَبۡنَآءَنَا وَأَبۡنَآءَكُمۡ وَنِسَآءَنَا وَنِسَآءَكُمۡ وَأَنفُسَنَا وَأَنفُسَكُمۡ ثُمَّ نَبۡتَهِلۡ فَنَجۡعَل لَّعۡنَتَ ٱللَّهِ عَلَى ٱلۡكَٰذِبِينَ

Faman hajjaka feehi min baAAdi ma jaaka mina alAAilmi faqul taAAalaw nadAAu abnaana waabnaakum wanisaana wanisaakum waanfusana waanfusakum thumma nabtahil fanajAAal laAAnata Allahi AAala alkathibeena

Kala wennjuɗo ma fii makko ɓaawo kon ko ar e maa e ganndal, maaku: "Aree nodden ɓiɗɓe amen e ɓiɗɓe mo'on, e rewɓe amen e rewɓe mo'on, e ko'e amen e ko'e mo'on, refti ñaagoɗen mbaɗen kuddi Alla ndin e hoore fenooɓe ɓen".

62

إِنَّ هَٰذَا لَهُوَ ٱلۡقَصَصُ ٱلۡحَقُّۚ وَمَا مِنۡ إِلَٰهٍ إِلَّا ٱللَّهُۚ وَإِنَّ ٱللَّهَ لَهُوَ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡحَكِيمُ

Inna hatha lahuwa alqasasu alhaqqu wama min ilahin illa Allahu wainna Allaha lahuwa alAAazeezu alhakeemu

Pellet ɗum ɗoo, ko ɗum woni fillayee goonga. Alaa deweteeɗo si wanaa Alla, pellet, Alla ko Kaŋko Woni Fooluɗo Ñeeñuɗo.

63

فَإِن تَوَلَّوۡاْ فَإِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمُۢ بِٱلۡمُفۡسِدِينَ

Fain tawallaw fainna Allaha AAaleemun bialmufsideena

Si ɓe huccitii, pellet Alla ko gannduɗo bonnooɓe ɓen.

64

قُلۡ يَـٰٓأَهۡلَ ٱلۡكِتَٰبِ تَعَالَوۡاْ إِلَىٰ كَلِمَةٖ سَوَآءِۭ بَيۡنَنَا وَبَيۡنَكُمۡ أَلَّا نَعۡبُدَ إِلَّا ٱللَّهَ وَلَا نُشۡرِكَ بِهِۦ شَيۡـٔٗا وَلَا يَتَّخِذَ بَعۡضُنَا بَعۡضًا أَرۡبَابٗا مِّن دُونِ ٱللَّهِۚ فَإِن تَوَلَّوۡاْ فَقُولُواْ ٱشۡهَدُواْ بِأَنَّا مُسۡلِمُونَ

Qul ya ahla alkitabi taAAalaw ila kalimatin sawain baynana wabaynakum alla naAAbuda illa Allaha wala nushrika bihi shayan wala yattakhitha baAAduna baAAdan arbaban min dooni Allahi fain tawallaw faqooloo ishhadoo bianna muslimoona

Maaku: "Hey yimɓe Defte, aree faade e konngol fotatngol hakkunde amen e mo'on : won de en ndewataa si wanaa Alla, en kafidataa Mo e huunde, wata yoga e me'en jogito yoga joomiraaɓe ko woori Alla". Si ɓe huccitii, wi'ee: "Seeditee won de menen ko men jebbiliiɓe".

65

يَـٰٓأَهۡلَ ٱلۡكِتَٰبِ لِمَ تُحَآجُّونَ فِيٓ إِبۡرَٰهِيمَ وَمَآ أُنزِلَتِ ٱلتَّوۡرَىٰةُ وَٱلۡإِنجِيلُ إِلَّا مِنۢ بَعۡدِهِۦٓۚ أَفَلَا تَعۡقِلُونَ

Ya ahla alkitabi lima tuhajjoona fee ibraheema wama onzilati alttawratu waalinjeelu illa min baAAdihi afala taAAqiloona

Ee hey mon yimɓe deftete, ko mbeeñdaton e geɗe Ibraahiima, Tawreeta e Linnjiila njppinaaka si wonaa ɓaawo makko : e on kaqqiltaa!.

66

هَـٰٓأَنتُمۡ هَـٰٓؤُلَآءِ حَٰجَجۡتُمۡ فِيمَا لَكُم بِهِۦ عِلۡمٞ فَلِمَ تُحَآجُّونَ فِيمَا لَيۡسَ لَكُم بِهِۦ عِلۡمٞۚ وَٱللَّهُ يَعۡلَمُ وَأَنتُمۡ لَا تَعۡلَمُونَ

Haantum haolai hajajtum feema lakum bihi AAilmun falima tuhajjoona feema laysa lakum bihi AAilmun waAllahu yaAAlamu waantum la taAAlamoona

Hey ko onon ɓee, on wennjii kon ko ganndal woodani on e mu'un, ko wennjaŋton ko danndal alanaa on e mu'un? Alla no Anndi onon on nganndaa.

67

مَا كَانَ إِبۡرَٰهِيمُ يَهُودِيّٗا وَلَا نَصۡرَانِيّٗا وَلَٰكِن كَانَ حَنِيفٗا مُّسۡلِمٗا وَمَا كَانَ مِنَ ٱلۡمُشۡرِكِينَ

Ma kana ibraheemu yahoodiyyan wala nasraniyyan walakin kana haneefan musliman wama kana mina almushrikeena

Ibraahiima laatanooki Alyahuuyaŋke wonaana kadi Annasaaraajo, si ko woni, o laatinoke ooñiiɗo [e kala diina] jebbilaniiɗo [Diina Lislaamu], o laatanooki jeyaaɗo e shirkooɓe ɓen.

68

إِنَّ أَوۡلَى ٱلنَّاسِ بِإِبۡرَٰهِيمَ لَلَّذِينَ ٱتَّبَعُوهُ وَهَٰذَا ٱلنَّبِيُّ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْۗ وَٱللَّهُ وَلِيُّ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ

Inna awla alnnasi biibraheema lallatheena ittabaAAoohu wahatha alnnabiyyu waallatheena amanoo waAllahu waliyyu almumineena

Pellet, ko ɓuri haadude e Ibraahiima e yimɓe ɓen : ko ɓen jokkuɓe mo, e oo Annabiijo, e ɓen gomɗimɓe. Alla ko Giɗo gomɗimɓe ɓen.

69

وَدَّت طَّآئِفَةٞ مِّنۡ أَهۡلِ ٱلۡكِتَٰبِ لَوۡ يُضِلُّونَكُمۡ وَمَا يُضِلُّونَ إِلَّآ أَنفُسَهُمۡ وَمَا يَشۡعُرُونَ

Waddat taifatun min ahli alkitabi law yudilloonakum wama yudilloona illa anfusahum wama yashAAuroona

Fedde goo e yimɓe Defte ɓen njidi nde ɓe majjina on, ɓe majjiŋtaa si wanaa ko'e maɓɓe ɗen ɓe so'aa anndude.

70

يَـٰٓأَهۡلَ ٱلۡكِتَٰبِ لِمَ تَكۡفُرُونَ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ وَأَنتُمۡ تَشۡهَدُونَ

Ya ahla alkitabi lima takfuroona biayati Allahi waantum tashhadoona

Hey mon yimɓe Defte, e ko njeddaŋton Aayeeje Alla Ɗen tara onon ko on seediiɓe?

71

يَـٰٓأَهۡلَ ٱلۡكِتَٰبِ لِمَ تَلۡبِسُونَ ٱلۡحَقَّ بِٱلۡبَٰطِلِ وَتَكۡتُمُونَ ٱلۡحَقَّ وَأَنتُمۡ تَعۡلَمُونَ

Ya ahla alkitabi lima talbisoona alhaqqa bialbatili wataktumoona alhaqqa waantum taAAlamoona

Hey mon yimɓe Defte, e ko jillaŋton goonga kan e meh-re nden hoɗon cuuɗa goonga kan tara onon hoɗon ganndi?

72

وَقَالَت طَّآئِفَةٞ مِّنۡ أَهۡلِ ٱلۡكِتَٰبِ ءَامِنُواْ بِٱلَّذِيٓ أُنزِلَ عَلَى ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَجۡهَ ٱلنَّهَارِ وَٱكۡفُرُوٓاْ ءَاخِرَهُۥ لَعَلَّهُمۡ يَرۡجِعُونَ

Waqalat taifatun min ahli alkitabi aminoo biallathee onzila AAala allatheena amanoo wajha alnnahari waokfuroo akhirahu laAAallahum yarjiAAoona

Fedde goo jeyaande e yimɓe Defte ɓen wi'i: "Gomɗinee ko jippinaa kon e ɓen gomɗimɓe ka arannde ñallal, yeddon ka sakkitoode mayre, bela jo'o, ɓe ruttoo.

73

وَلَا تُؤۡمِنُوٓاْ إِلَّا لِمَن تَبِعَ دِينَكُمۡ قُلۡ إِنَّ ٱلۡهُدَىٰ هُدَى ٱللَّهِ أَن يُؤۡتَىٰٓ أَحَدٞ مِّثۡلَ مَآ أُوتِيتُمۡ أَوۡ يُحَآجُّوكُمۡ عِندَ رَبِّكُمۡۗ قُلۡ إِنَّ ٱلۡفَضۡلَ بِيَدِ ٱللَّهِ يُؤۡتِيهِ مَن يَشَآءُۗ وَٱللَّهُ وَٰسِعٌ عَلِيمٞ

Wala tuminoo illa liman tabiAAa deenakum qul inna alhuda huda Allahi an yuta ahadun mithla ma ooteetum aw yuhajjookum AAinda rabbikum qul inna alfadla biyadi Allahi yuteehi man yashao waAllahu wasiAAun AAaleemun

Wato on gomɗin si wonaa on jokkuɗo diina mon kan". Maaku: "Pellet, ko Peewal Alla ngal woni Peewal". [Ko kulil fii ] wata goɗɗo goo okke yeu ko okkaɗon kon maa ɓe wennjiroya on ɗum ko Joomi mon. Maaku: "Pellet ɓural ngal ko e Junngo Alla woni, Homo weeɗa ngal on Mo O Muuyi". Alla ko jaacɗo [ɓural] Annduɗo.

74

يَخۡتَصُّ بِرَحۡمَتِهِۦ مَن يَشَآءُۗ وَٱللَّهُ ذُو ٱلۡفَضۡلِ ٱلۡعَظِيمِ

Yakhtassu birahmatihi man yashao waAllahu thoo alfadli alAAatheemi

Hombo Hertinana Yurmeende Makko nde on mo o muuyi. Alla ko Jom ɓuural Mawngal.

75

۞وَمِنۡ أَهۡلِ ٱلۡكِتَٰبِ مَنۡ إِن تَأۡمَنۡهُ بِقِنطَارٖ يُؤَدِّهِۦٓ إِلَيۡكَ وَمِنۡهُم مَّنۡ إِن تَأۡمَنۡهُ بِدِينَارٖ لَّا يُؤَدِّهِۦٓ إِلَيۡكَ إِلَّا مَا دُمۡتَ عَلَيۡهِ قَآئِمٗاۗ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمۡ قَالُواْ لَيۡسَ عَلَيۡنَا فِي ٱلۡأُمِّيِّـۧنَ سَبِيلٞ وَيَقُولُونَ عَلَى ٱللَّهِ ٱلۡكَذِبَ وَهُمۡ يَعۡلَمُونَ

Wamin ahli alkitabi man in tamanhu biqintarin yuaddihi ilayka waminhum man in tamanhu bideenarin la yuaddihi ilayka illa ma dumta AAalayhi qaiman thalika biannahum qaloo laysa AAalayna fee alommiyyeena sabeelun wayaqooloona AAala Allahi alkathiba wahum yaAAlamoona

No e yimɓe Defte ɓen, on mo kalfiŋtaa jawdi wonayndi KINTAAR, on jonnite ndi; hino e maɓɓe kadi, on mo kalfiŋtaa "diinaaru", on jonnitataa ma ndu si wanaa a darani mo daŋkaranni-ɗaa. Ɗum non, ko tawde kamɓe ɓe wi'i: "Laatanaaki men e humammbinneeɓe ɓen laawol"; hiɓe taƴa penaale huma e Alla hara kamɓe heɓe nganndi.

76

بَلَىٰۚ مَنۡ أَوۡفَىٰ بِعَهۡدِهِۦ وَٱتَّقَىٰ فَإِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلۡمُتَّقِينَ

Bala man awfa biAAahdihi waittaqa fainna Allaha yuhibbu almuttaqeena

Aa'a, kala kuu6nuɗo ahadi mu'un o huli, pellet, Alla no Yiɗi hulooɓe Mo ɓen.

77

إِنَّ ٱلَّذِينَ يَشۡتَرُونَ بِعَهۡدِ ٱللَّهِ وَأَيۡمَٰنِهِمۡ ثَمَنٗا قَلِيلًا أُوْلَـٰٓئِكَ لَا خَلَٰقَ لَهُمۡ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ ٱللَّهُ وَلَا يَنظُرُ إِلَيۡهِمۡ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمۡ وَلَهُمۡ عَذَابٌ أَلِيمٞ

Inna allatheena yashtaroona biAAahdi Allahi waaymanihim thamanan qaleelan olaika la khalaqa lahum fee alakhirati wala yukallimuhumu Allahu wala yanthuru ilayhim yawma alqiyamati wala yuzakkeehim walahum AAathabun aleemun

Ɓen wostoratɓe ahadi Alla ndin e goondooje maɓɓe coggeloy pamɗukoy, ɓen ɗon, geɓal alanaa ɓe ka laakara, Alla yeewtidataa e maɓɓe, O Ndaaroytaa ɓe Ñande Darngal, O Laɓɓiŋtaa ɓe, no woodani ɓe lepte muusuɗe.

78

وَإِنَّ مِنۡهُمۡ لَفَرِيقٗا يَلۡوُۥنَ أَلۡسِنَتَهُم بِٱلۡكِتَٰبِ لِتَحۡسَبُوهُ مِنَ ٱلۡكِتَٰبِ وَمَا هُوَ مِنَ ٱلۡكِتَٰبِ وَيَقُولُونَ هُوَ مِنۡ عِندِ ٱللَّهِ وَمَا هُوَ مِنۡ عِندِ ٱللَّهِۖ وَيَقُولُونَ عَلَى ٱللَّهِ ٱلۡكَذِبَ وَهُمۡ يَعۡلَمُونَ

Wainna minhum lafareeqan yalwoona alsinatahum bialkitabi litahsaboohu mina alkitabi wama huwa mina alkitabi wayaqooloona huwa min AAindi Allahi wama huwa min AAindi Allahi wayaqooloona AAala Allahi alkathiba wahum yaAAlamoona

No e maɓɓe fedde : hiɓe ooñira ɗemɗe maɓɓe ɗen e Deftere nden no sikkiron ɗum ko jeyaaɗum e Deftere nden, ɗum le jeyaaka e Deftere nden; hiɓe wi'a : "Ɗum ko ko iwri ka Alla", ɗum le wanaa ka Alla iwri; hiɓe takka penaale hoore Alla hara kamɓe hiɓe ngnndi.

79

مَا كَانَ لِبَشَرٍ أَن يُؤۡتِيَهُ ٱللَّهُ ٱلۡكِتَٰبَ وَٱلۡحُكۡمَ وَٱلنُّبُوَّةَ ثُمَّ يَقُولَ لِلنَّاسِ كُونُواْ عِبَادٗا لِّي مِن دُونِ ٱللَّهِ وَلَٰكِن كُونُواْ رَبَّـٰنِيِّـۧنَ بِمَا كُنتُمۡ تُعَلِّمُونَ ٱلۡكِتَٰبَ وَبِمَا كُنتُمۡ تَدۡرُسُونَ

Ma kana libasharin an yutiyahu Allahu alkitaba waalhukma waalnnubuwwata thumma yaqoola lilnnasi koonoo AAibadan lee min dooni Allahi walakin koonoo rabbaniyyeena bima kuntum tuAAallimoona alkitaba wabima kuntum tadrusoona

Laatanaaki ɓanndiŋke nde Alla Okkata mo Deftere e fahmu e Annabaaku, refti o wi'ana yimɓe ɓen: "Laatee jeyaaɓe am ko woori Alla", si ko woni: "Laatoree tutiiɓe-e-gannde-diina, ko laatinoɗon hiɗon janngina Deftere nden e ko laatiɗon hiɗon jannga"

80

وَلَا يَأۡمُرَكُمۡ أَن تَتَّخِذُواْ ٱلۡمَلَـٰٓئِكَةَ وَٱلنَّبِيِّـۧنَ أَرۡبَابًاۚ أَيَأۡمُرُكُم بِٱلۡكُفۡرِ بَعۡدَ إِذۡ أَنتُم مُّسۡلِمُونَ

Wala yamurakum an tattakhithoo almalaikata waalnnabiyyeena arbaban ayamurukum bialkufri baAAda ith antum muslimoona

Wanaa nde o yamirta on jogitorgol Maleykaaji en e Annabaaɓe ɓen reweteeɓe. E o yamiray on keeferaaku ɓaawo nde wonɗon julɓe?!

81

وَإِذۡ أَخَذَ ٱللَّهُ مِيثَٰقَ ٱلنَّبِيِّـۧنَ لَمَآ ءَاتَيۡتُكُم مِّن كِتَٰبٖ وَحِكۡمَةٖ ثُمَّ جَآءَكُمۡ رَسُولٞ مُّصَدِّقٞ لِّمَا مَعَكُمۡ لَتُؤۡمِنُنَّ بِهِۦ وَلَتَنصُرُنَّهُۥۚ قَالَ ءَأَقۡرَرۡتُمۡ وَأَخَذۡتُمۡ عَلَىٰ ذَٰلِكُمۡ إِصۡرِيۖ قَالُوٓاْ أَقۡرَرۡنَاۚ قَالَ فَٱشۡهَدُواْ وَأَنَا۠ مَعَكُم مِّنَ ٱلشَّـٰهِدِينَ

Waith akhatha Allahu meethaqa alnnabiyyeena lama ataytukum min kitabin wahikmatin thumma jaakum rasoolun musaddiqun lima maAAakum latuminunna bihi walatansurunnahu qala aaqrartum waakhathtum AAala thalikum isree qaloo aqrarna qala faishhadoo waana maAAakum mina alshshahideena

Tuma nde Alla ƴettunoo ahadi e Annabaaɓe ɓen : "Si Mi Addanii on Deftere e fahmu, refti Nulaaɗo ari e mo'on goonginɗo kon ko jogiɗon, ma on gomɗin mo wallitoɗon mo". O Daali: "E on qirritike ɗum, on ƴettii e hoore mun ahadi?". Ɓe wi'i: "Men qirritike". O Daali: "Seeditee, Miɗo wondi e mo'on ka seeditiiɓe".

82

فَمَن تَوَلَّىٰ بَعۡدَ ذَٰلِكَ فَأُوْلَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡفَٰسِقُونَ

Faman tawalla baAAda thalika faolaika humu alfasiqoona

On huccituɗo ɓaawo ɗum, ko ɓen woni yalu6e e dowitaare ɓen.

83

أَفَغَيۡرَ دِينِ ٱللَّهِ يَبۡغُونَ وَلَهُۥٓ أَسۡلَمَ مَن فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ طَوۡعٗا وَكَرۡهٗا وَإِلَيۡهِ يُرۡجَعُونَ

Afaghayra deeni Allahi yabghoona walahu aslama man fee alssamawati waalardi tawAAan wakarhan wailayhi yurjaAAoona

E ko woori Diina Alla kan ɓe ɗaɓɓata? Hino woodani mo jebbilaare ɓeen won ɓe ka kammuuli e ka leydi, ɗoftaare maa waawneede, ko fa`ade ka Makko ɓe nduttotoo.

84

قُلۡ ءَامَنَّا بِٱللَّهِ وَمَآ أُنزِلَ عَلَيۡنَا وَمَآ أُنزِلَ عَلَىٰٓ إِبۡرَٰهِيمَ وَإِسۡمَٰعِيلَ وَإِسۡحَٰقَ وَيَعۡقُوبَ وَٱلۡأَسۡبَاطِ وَمَآ أُوتِيَ مُوسَىٰ وَعِيسَىٰ وَٱلنَّبِيُّونَ مِن رَّبِّهِمۡ لَا نُفَرِّقُ بَيۡنَ أَحَدٖ مِّنۡهُمۡ وَنَحۡنُ لَهُۥ مُسۡلِمُونَ

Qul amanna biAllahi wama onzila AAalayna wama onzila AAala ibraheema waismaAAeela waishaqa wayaAAqooba waalasbati wama ootiya moosa waAAeesa waalnnabiyyoona min rabbihim la nufarriqu bayna ahadin minhum wanahnu lahu muslimoona

Maaku: "Men gomɗinii Alla e ko jippinaa dow amen e ko jippinaa dow Ibrahiima e Isma'iila e Ishaaqa e Yaaquuba e Taaniraaɓe ɓen e ko Muusaa e Iisaa okkaa e Annabaaɓe ɓen immorde ka Joomi maɓɓe. Men serndataa hakkunde gooto e maɓɓe, Menen wonan de Mo ko men jebbiliiɓe".

85

وَمَن يَبۡتَغِ غَيۡرَ ٱلۡإِسۡلَٰمِ دِينٗا فَلَن يُقۡبَلَ مِنۡهُ وَهُوَ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ مِنَ ٱلۡخَٰسِرِينَ

Waman yabtaghi ghayra alislami deenan falan yuqbala minhu wahuwa fee alakhirati mina alkhasireena

Kala ɗaɓɓuɗo ko woori Lislaamu on Diina, o jaɓaŋtaake ɗum, on ɗon ka laakara, ko o jeyaaɗo e pertuɓe ɓen.

86

كَيۡفَ يَهۡدِي ٱللَّهُ قَوۡمٗا كَفَرُواْ بَعۡدَ إِيمَٰنِهِمۡ وَشَهِدُوٓاْ أَنَّ ٱلرَّسُولَ حَقّٞ وَجَآءَهُمُ ٱلۡبَيِّنَٰتُۚ وَٱللَّهُ لَا يَهۡدِي ٱلۡقَوۡمَ ٱلظَّـٰلِمِينَ

Kayfa yahdee Allahu qawman kafaroo baAAda eemanihim washahidoo anna alrrasoola haqqun wajaahumu albayyinatu waAllahu la yahdee alqawma alththalimeena

Hol no Alla Fewnirta yimɓe yedduɓe ɓaawo gomɗinal maɓɓe ɓe seedii won de Nulaaɗo on ko goonga, ɓanngannduyeeji ɗin arii ɓe? Alla Fewnataa yimɓe tooñooɓe ɓen.

87

أُوْلَـٰٓئِكَ جَزَآؤُهُمۡ أَنَّ عَلَيۡهِمۡ لَعۡنَةَ ٱللَّهِ وَٱلۡمَلَـٰٓئِكَةِ وَٱلنَّاسِ أَجۡمَعِينَ

Olaika jazaohum anna AAalayhim laAAnata Allahi waalmalaikati waalnnasi ajmaAAeena

Ɓen ɗon, joɓdi maɓɓe ndin, ko no fawii ɓe kuddi Alla ndin e Maleykaaji en e yimɓe ɓen ɓe denndaangal.

88

خَٰلِدِينَ فِيهَا لَا يُخَفَّفُ عَنۡهُمُ ٱلۡعَذَابُ وَلَا هُمۡ يُنظَرُونَ

Khalideena feeha la yukhaffafu AAanhumu alAAathabu wala hum yuntharoona

Ko ɓe luttooɓe e magge. Ɓe hayfinaŋtaake lepte ɗen, ɓe wonaali nee6nanteeɓe.

89

إِلَّا ٱلَّذِينَ تَابُواْ مِنۢ بَعۡدِ ذَٰلِكَ وَأَصۡلَحُواْ فَإِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٞ رَّحِيمٌ

Illa allatheena taboo min baAAdi thalika waaslahoo fainna Allaha ghafoorun raheemun

Si wonaa ɓeen tuubuɓe ɓaawo ɗuum ɓe moƴƴini. Pellet, Alla ko jaafotooɗo jurmotooɗo.

90

إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ بَعۡدَ إِيمَٰنِهِمۡ ثُمَّ ٱزۡدَادُواْ كُفۡرٗا لَّن تُقۡبَلَ تَوۡبَتُهُمۡ وَأُوْلَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلضَّآلُّونَ

Inna allatheena kafaroo baAAda eemanihim thumma izdadoo kufran lan tuqbala tawbatuhum waolaika humu alddalloona

Pellet, ɓeen yedduɓe ɓaawo gooŋɗinal maɓɓe, refti ɓe ɓeydorii keeferaaku, tuubugol maɓɓe jaɓetaake; ko ɓeen ɗon noni majjuɓe ɓeen.

91

إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ وَمَاتُواْ وَهُمۡ كُفَّارٞ فَلَن يُقۡبَلَ مِنۡ أَحَدِهِم مِّلۡءُ ٱلۡأَرۡضِ ذَهَبٗا وَلَوِ ٱفۡتَدَىٰ بِهِۦٓۗ أُوْلَـٰٓئِكَ لَهُمۡ عَذَابٌ أَلِيمٞ وَمَا لَهُم مِّن نَّـٰصِرِينَ

Inna allatheena kafaroo wamatoo wahum kuffarun falan yuqbala min ahadihim milo alardi thahaban walawi iftada bihi olaika lahum AAathabun aleemun wama lahum min nasireena

Pellet, ɓen yedduɓe ɓe maayi ko ɓe heererɓe, gooto e maɓɓe jaɓaŋtaake, leydi ndin tew kaŋŋe; hay si o sootorii ɗum. Ɓen ɗon, no woodani ɓe lepte muusuɗe, ɓe alaa wallooɓe.

92

لَن تَنَالُواْ ٱلۡبِرَّ حَتَّىٰ تُنفِقُواْ مِمَّا تُحِبُّونَۚ وَمَا تُنفِقُواْ مِن شَيۡءٖ فَإِنَّ ٱللَّهَ بِهِۦ عَلِيمٞ

Lan tanaloo albirra hatta tunfiqoo mimma tuhibboona wama tunfiqoo min shayin fainna Allaha bihi AAaleemun

On keɓataa moƴƴere nden haa wiŋtoɗon e ko ɓuruɗon yiɗude kon. Kala woo ko wiŋtiɗon, pellet Alla no Anndi ɗum

93

۞كُلُّ ٱلطَّعَامِ كَانَ حِلّٗا لِّبَنِيٓ إِسۡرَـٰٓءِيلَ إِلَّا مَا حَرَّمَ إِسۡرَـٰٓءِيلُ عَلَىٰ نَفۡسِهِۦ مِن قَبۡلِ أَن تُنَزَّلَ ٱلتَّوۡرَىٰةُۚ قُلۡ فَأۡتُواْ بِٱلتَّوۡرَىٰةِ فَٱتۡلُوهَآ إِن كُنتُمۡ صَٰدِقِينَ

Kullu alttaAAami kana hillan libanee israeela illa ma harrama israeelu AAala nafsihi min qabli an tunazzala alttawratu qul fatoo bialttawrati faotlooha in kuntum sadiqeena

Kalo ñamri laatino koko daganii ɓiɗɓe Israa'iila en, si wonaa ko Israa'iila harminanno hoore-mun ko adii Tawreeta Jippaade. Maaku: "ngaddee Tawreetaare nden jnanngon nde, si on laatiima gooŋguɓe".

94

فَمَنِ ٱفۡتَرَىٰ عَلَى ٱللَّهِ ٱلۡكَذِبَ مِنۢ بَعۡدِ ذَٰلِكَ فَأُوْلَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلظَّـٰلِمُونَ

Famani iftara AAala Allahi alkathiba min baAAdi thalika faolaika humu althalimoona

Kala pekindiiɗo fenaande [dammbi] e Alla ɓaawo ɗum, ko ɓen ɗon woni tooñooɓe ɓen.

95

قُلۡ صَدَقَ ٱللَّهُۗ فَٱتَّبِعُواْ مِلَّةَ إِبۡرَٰهِيمَ حَنِيفٗاۖ وَمَا كَانَ مِنَ ٱلۡمُشۡرِكِينَ

Qul sadaqa Allahu faittabiAAoo millata ibraheema haneefan wama kana mina almushrikeena

Maaku: "Alla gooŋɗii. Njokke diina Ibraahiima kan; ooñiika [gaa diinaaji mehre], o laatanooki jeyaaɗo e ɓen sirkooɓe.

96

إِنَّ أَوَّلَ بَيۡتٖ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكٗا وَهُدٗى لِّلۡعَٰلَمِينَ

Inna awwala baytin wudiAAa lilnnasi lallathee bibakkata mubarakan wahudan lilAAalameena

Pellet, aranndu e Suudu waɗanaandu yimɓe ɓen, ko ndun wondu Bakkata; barkinaandu e peewal wonan de Winndere nden.

97

فِيهِ ءَايَٰتُۢ بَيِّنَٰتٞ مَّقَامُ إِبۡرَٰهِيمَۖ وَمَن دَخَلَهُۥ كَانَ ءَامِنٗاۗ وَلِلَّهِ عَلَى ٱلنَّاسِ حِجُّ ٱلۡبَيۡتِ مَنِ ٱسۡتَطَاعَ إِلَيۡهِ سَبِيلٗاۚ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ ٱللَّهَ غَنِيٌّ عَنِ ٱلۡعَٰلَمِينَ

Feehi ayatun bayyinatun maqamu ibraheema waman dakhalahu kana aminan walillahi AAala alnnasi hijju albayti mani istataAAa ilayhi sabeelan waman kafara fainna Allaha ghaniyyun AAani alAAalameena

Ino e mayru kaawisaaji ɓannguɗe : darorde Ibraahiima nden. Kala naatuɗo e mayru, o laatoo kooliiɗo. No woodani Alla e dow yimɓe ɓen hajjugol ka Suudu [hormaandu], wona nde on hattanɗo e mayru laawol. Kala on yedduɗo, pellet, Alla ko Yonndiniiɗo e winndere nden.

98

قُلۡ يَـٰٓأَهۡلَ ٱلۡكِتَٰبِ لِمَ تَكۡفُرُونَ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ وَٱللَّهُ شَهِيدٌ عَلَىٰ مَا تَعۡمَلُونَ

Qul ya ahla alkitabi lima takfuroona biayati Allahi waAllahu shaheedun AAala ma taAAmaloona

Maaku: "Hey mon yimɓe Defte, e ko njeddanton Aayeeje Alla ɗiin, Alla ko ceediiɗo ko ngolloton kon?".

99

قُلۡ يَـٰٓأَهۡلَ ٱلۡكِتَٰبِ لِمَ تَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ مَنۡ ءَامَنَ تَبۡغُونَهَا عِوَجٗا وَأَنتُمۡ شُهَدَآءُۗ وَمَا ٱللَّهُ بِغَٰفِلٍ عَمَّا تَعۡمَلُونَ

Qul ya ahla alkitabi lima tasuddoona AAan sabeeli Allahi man amana tabghoonaha AAiwajan waantum shuhadao wama Allahu bighafilin AAamma taAAmaloona

Maaku: "Hey mon yimɓe Defte, ko falotoɗon e laawol Alla ngol, on gomɗinɗo Hoɗon ɗaɓɓana ngol ooñanɗe tara ko on seediiɓe! Alla wonaali Welsindiiɗo e ko ngolloton kon".

100

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ إِن تُطِيعُواْ فَرِيقٗا مِّنَ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ يَرُدُّوكُم بَعۡدَ إِيمَٰنِكُمۡ كَٰفِرِينَ

Ya ayyuha allatheena amanoo in tuteeAAoo fareeqan mina allatheena ootoo alkitaba yaruddookum baAAda eemanikum kafireena

Hey mon gooŋɗinɓe, si on ɗoftike fedde e ɓen okkaaɓe defte, ɓe nduttay on heeferɓe ɓaawo gooŋɗinal mon.

101

وَكَيۡفَ تَكۡفُرُونَ وَأَنتُمۡ تُتۡلَىٰ عَلَيۡكُمۡ ءَايَٰتُ ٱللَّهِ وَفِيكُمۡ رَسُولُهُۥۗ وَمَن يَعۡتَصِم بِٱللَّهِ فَقَدۡ هُدِيَ إِلَىٰ صِرَٰطٖ مُّسۡتَقِيمٖ

Wakayfa takfuroona waantum tutla AAalaykum ayatu Allahi wafeekum rasooluhu waman yaAAtasim biAllahi faqad hudiya ila siratin mustaqeemin

E ko honno njeddirton nde tawnoo Aayeeje Alla ɗen no janngeede e dow mooɗon, Nulaaɗo Makko on kadi no hakkunde mo'on? Kala on mooliiɗo e Alla, gomɗii o fewnaama e laawol foccii ngol.

102

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱتَّقُواْ ٱللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِۦ وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنتُم مُّسۡلِمُونَ

Ya ayyuha allatheena amanoo ittaqoo Allaha haqqa tuqatihi wala tamootunna illa waantum muslimoona

Hey mon gomɗimɓe, kuliree Alla no O Haaniri hulireede, wata on maayu dey, si wanaa hara ko on jebbiliiɓe.

103

وَٱعۡتَصِمُواْ بِحَبۡلِ ٱللَّهِ جَمِيعٗا وَلَا تَفَرَّقُواْۚ وَٱذۡكُرُواْ نِعۡمَتَ ٱللَّهِ عَلَيۡكُمۡ إِذۡ كُنتُمۡ أَعۡدَآءٗ فَأَلَّفَ بَيۡنَ قُلُوبِكُمۡ فَأَصۡبَحۡتُم بِنِعۡمَتِهِۦٓ إِخۡوَٰنٗا وَكُنتُمۡ عَلَىٰ شَفَا حُفۡرَةٖ مِّنَ ٱلنَّارِ فَأَنقَذَكُم مِّنۡهَاۗ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ ٱللَّهُ لَكُمۡ ءَايَٰتِهِۦ لَعَلَّكُمۡ تَهۡتَدُونَ

WaiAAtasimoo bihabli Allahi jameeAAan wala tafarraqoo waothkuroo niAAmata Allahi AAalaykum ith kuntum aAAdaan faallafa bayna quloobikum faasbahtum biniAAmatihi ikhwanan wakuntum AAala shafa hufratin mina alnnari faanqathakum minha kathalika yubayyinu Allahu lakum ayatihi laAAallakum tahtadoona

Jogitee ɓoggol Alla ngol on denndaangal, wata on certu. Jaŋtoɗon dokkeAlla on e dow mooɗon nde laatinoɗon ayruɓe, O Woowindiri hakkunde ɓerɗe mon ɗen woŋtirɗon e dokke Makko koo on musiɗɓe; on laatioke e tonndu ngayka yiite, O Daɗndi on e magge. ko wano nii Alla Ɓannginiraŋta on Aayeeje Makko ɗen, bela jo'o, on feeway.

104

وَلۡتَكُن مِّنكُمۡ أُمَّةٞ يَدۡعُونَ إِلَى ٱلۡخَيۡرِ وَيَأۡمُرُونَ بِٱلۡمَعۡرُوفِ وَيَنۡهَوۡنَ عَنِ ٱلۡمُنكَرِۚ وَأُوْلَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡمُفۡلِحُونَ

Waltakun minkum ommatun yadAAoona ila alkhayri wayamuroona bialmaAAroofi wayanhawna AAani almunkari waolaika humu almuflihoona

Yo laato e mooɗon mofte : noddooje e moƴƴere, yamirooɓe ko moƴƴi haɗooɓe ko añinii. Ko ɓen ɗon ngoni malaaɓe ɓen.

105

وَلَا تَكُونُواْ كَٱلَّذِينَ تَفَرَّقُواْ وَٱخۡتَلَفُواْ مِنۢ بَعۡدِ مَا جَآءَهُمُ ٱلۡبَيِّنَٰتُۚ وَأُوْلَـٰٓئِكَ لَهُمۡ عَذَابٌ عَظِيمٞ

Wala takoonoo kaallatheena tafarraqoo waikhtalafoo min baAAdi ma jaahumu albayyinatu waolaika lahum AAathabun AAatheemun

Wata on laato hona ɓen sertuɓe lurri ɓaawo nde laaɓtuɗiɗin ari e maɓɓe. Ɓen ɗon, no woodani ɓe lepte muusuɗe.

106

يَوۡمَ تَبۡيَضُّ وُجُوهٞ وَتَسۡوَدُّ وُجُوهٞۚ فَأَمَّا ٱلَّذِينَ ٱسۡوَدَّتۡ وُجُوهُهُمۡ أَكَفَرۡتُم بَعۡدَ إِيمَٰنِكُمۡ فَذُوقُواْ ٱلۡعَذَابَ بِمَا كُنتُمۡ تَكۡفُرُونَ

Yawma tabyaddu wujoohun wataswaddu wujoohun faamma allatheena iswaddat wujoohuhum akafartum baAAda eemanikum fathooqoo alAAathaba bima kuntum takfuroona

Ñande jeece rawnata geece goo ɓawla. Si ko ɓen ɓe jeece mu'un ɓawli : "e on yeddu ɓaawo gomɗinal mon? Meeɗiree lepte ɗen sabu ko laatinoɗon hiɗon njedda".

107

وَأَمَّا ٱلَّذِينَ ٱبۡيَضَّتۡ وُجُوهُهُمۡ فَفِي رَحۡمَةِ ٱللَّهِۖ هُمۡ فِيهَا خَٰلِدُونَ

Waamma allatheena ibyaddat wujoohuhum fafee rahmati Allahi hum feeha khalidoona

Si tawii ko ɓeen ɓe jeece mun ndanwni, ɓe ngonii e ndeer Yurmeende Alla, kamɓe ko ɓe saasooɓe toon.

108

تِلۡكَ ءَايَٰتُ ٱللَّهِ نَتۡلُوهَا عَلَيۡكَ بِٱلۡحَقِّۗ وَمَا ٱللَّهُ يُرِيدُ ظُلۡمٗا لِّلۡعَٰلَمِينَ

Tilka ayatu Allahi natlooha AAalayka bialhaqqi wama Allahu yureedu thulman lilAAalameena

Ɗee ɗoo, ko Aayeeje Alla, Miɗen Janngira ɗe e dow maaɗa e goonga. Alla wonaani muuyoowo tooñde e winndere he.

109

وَلِلَّهِ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِي ٱلۡأَرۡضِۚ وَإِلَى ٱللَّهِ تُرۡجَعُ ٱلۡأُمُورُ

Walillahi ma fee alssamawati wama fee alardi waila Allahi turjaAAu alomooru

Ko Alla Woodani kala ko woni deer kammuuji e leydi, ko faade ka Alla woni ruttorde fiyakuuji ɗin.

110

كُنتُمۡ خَيۡرَ أُمَّةٍ أُخۡرِجَتۡ لِلنَّاسِ تَأۡمُرُونَ بِٱلۡمَعۡرُوفِ وَتَنۡهَوۡنَ عَنِ ٱلۡمُنكَرِ وَتُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِۗ وَلَوۡ ءَامَنَ أَهۡلُ ٱلۡكِتَٰبِ لَكَانَ خَيۡرٗا لَّهُمۚ مِّنۡهُمُ ٱلۡمُؤۡمِنُونَ وَأَكۡثَرُهُمُ ٱلۡفَٰسِقُونَ

Kuntum khayra ommatin okhrijat lilnnasi tamuroona bialmaAAroofi watanhawna AAani almunkari watuminoona biAllahi walaw amana ahlu alkitabi lakana khayran lahum minhumu almuminoona waaktharuhumu alfasiqoona

On laatike leñol ɓurngol moƴƴude yaltinanaangol yimɓe ɓen:hiɗon njamiraa ko moƴƴi haɗon ko kaɗo, koh bonii hoɗon goŋɗini AllaSi yimɓe Defte ɓen gooŋɗinno,ɗum laatotono moƴƴere wonannde ɓe.No e maɓɓe goŋɗinɓe, kono ko ɓuri ɗuuɗude ko e maɓɓe ko yaluɓeɗoftaare

111

لَن يَضُرُّوكُمۡ إِلَّآ أَذٗىۖ وَإِن يُقَٰتِلُوكُمۡ يُوَلُّوكُمُ ٱلۡأَدۡبَارَ ثُمَّ لَا يُنصَرُونَ

Lan yadurrookum illa athan wain yuqatilookum yuwallookumu aladbara thumma la yunsaroona

Ɓe lorrirtaa on si wanaa lorra [ɗemɗe]. Si ɓe kaɓiimaɓii on , maaɓe nduŋtu ɓaawoo maɓɓea refti, ho ɓe mballetaake.

112

ضُرِبَتۡ عَلَيۡهِمُ ٱلذِّلَّةُ أَيۡنَ مَا ثُقِفُوٓاْ إِلَّا بِحَبۡلٖ مِّنَ ٱللَّهِ وَحَبۡلٖ مِّنَ ٱلنَّاسِ وَبَآءُو بِغَضَبٖ مِّنَ ٱللَّهِ وَضُرِبَتۡ عَلَيۡهِمُ ٱلۡمَسۡكَنَةُۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمۡ كَانُواْ يَكۡفُرُونَ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ وَيَقۡتُلُونَ ٱلۡأَنۢبِيَآءَ بِغَيۡرِ حَقّٖۚ ذَٰلِكَ بِمَا عَصَواْ وَّكَانُواْ يَعۡتَدُونَ

Duribat AAalayhimu alththillatu ayna ma thuqifoo illa bihablin mina Allahi wahablin mina alnnasi wabaoo bighadabin mina Allahi waduribat AAalayhimu almaskanatu thalika biannahum kanoo yakfuroona biayati Allahi wayaqtuloona alanbiyaa bighayri haqqin thalika bima AAasaw wakanoo yaAAtadoona

Koyeera faŋtike ɓe nokku kala ka ɓe tawaa, si wanaa ɓe ƴettu ahadi ka Alla e ka yimɓe ɓen. Ɓe hootidi e tikkere immorde ka Alla ɓe huuɓiŋtiniraa baasal : ɗum non, ko tawde ɓe laatinoke hiɓe yedda Aayeeje Alla ɗen, ɓe wara Annabaaɓe ɓen ko aldaa e goonga. Ɗum non, ko sabu ko ɓe njeddi kon, ɓe laatii jaggitooɓe.

113

۞لَيۡسُواْ سَوَآءٗۗ مِّنۡ أَهۡلِ ٱلۡكِتَٰبِ أُمَّةٞ قَآئِمَةٞ يَتۡلُونَ ءَايَٰتِ ٱللَّهِ ءَانَآءَ ٱلَّيۡلِ وَهُمۡ يَسۡجُدُونَ

Laysoo sawaan min ahli alkitabi ommatun qaimatun yatloona ayati Allahi anaa allayli wahum yasjudoona

Ɓe ngona fotatɓe. No e yimɓe defte ɓeen fedde feewunde : heɓe njannga Aayeeje Alla ɗe saangaaji jemma, heɓe cujja.

114

يُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ وَيَأۡمُرُونَ بِٱلۡمَعۡرُوفِ وَيَنۡهَوۡنَ عَنِ ٱلۡمُنكَرِ وَيُسَٰرِعُونَ فِي ٱلۡخَيۡرَٰتِۖ وَأُوْلَـٰٓئِكَ مِنَ ٱلصَّـٰلِحِينَ

Yuminoona biAllahi waalyawmi alakhiri wayamuroona bialmaAAroofi wayanhawna AAani almunkari wayusariAAoona fee alkhayrati waolaika mina alssaliheena

Hiɓe ngooŊɗina Alla e Ñannde Sakkitiinde nden, hiɓe njamira ko moƴƴi kaɗa ko bonii, hiɓe yaccoo e moƴƴereeje. Ɓen ko jeyaaɓe e moƴƴuɓe ɓen.

115

وَمَا يَفۡعَلُواْ مِنۡ خَيۡرٖ فَلَن يُكۡفَرُوهُۗ وَٱللَّهُ عَلِيمُۢ بِٱلۡمُتَّقِينَ

Wama yafAAaloo min khayrin falan yukfaroohu waAllahu AAaleemun bialmuttaqeena

Huunde fof ko ɓe mbaɗi e moƴƴere, ɓe njeddantaake ɗum. Alla ko gannduɗo hulooɓe ɓen.

116

إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لَن تُغۡنِيَ عَنۡهُمۡ أَمۡوَٰلُهُمۡ وَلَآ أَوۡلَٰدُهُم مِّنَ ٱللَّهِ شَيۡـٔٗاۖ وَأُوْلَـٰٓئِكَ أَصۡحَٰبُ ٱلنَّارِۖ هُمۡ فِيهَا خَٰلِدُونَ

Inna allatheena kafaroo lan tughniya AAanhum amwaluhum wala awladuhum mina Allahi shayan waolaika ashabu alnnari hum feeha khalidoona

Pellet, ɓen yedduɓe, jawɗeele maɓɓe e ɓiɓɓe maɓɓe dunncantaa- ɓe lepte Alla ɗen hay huunde. Ko ɓen ɗon woni yimɓe yiite ɓen : kamɓe ko ɓe luttooɓe ton.

117

مَثَلُ مَا يُنفِقُونَ فِي هَٰذِهِ ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا كَمَثَلِ رِيحٖ فِيهَا صِرٌّ أَصَابَتۡ حَرۡثَ قَوۡمٖ ظَلَمُوٓاْ أَنفُسَهُمۡ فَأَهۡلَكَتۡهُۚ وَمَا ظَلَمَهُمُ ٱللَّهُ وَلَٰكِنۡ أَنفُسَهُمۡ يَظۡلِمُونَ

Mathalu ma yunfiqoona fee hathihi alhayati alddunya kamathali reehin feeha sirrun asabat hartha qawmin thalamoo anfusahum faahlakathu wama thalamahumu Allahu walakin anfusahum yathlimoona

Sifa ko ɓe nafqata kon e ɗam nguurndam aduna; no wa'i wa henndu, no e mayru ɓuuɓol, ndu hawri e coñal yimɓe tooñooɓe, ndu halka mba[ngesa]. Alla Tooñaani ɓe, si ko woni, ko ko'e maɓɓe ɓe tooñi.

118

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَتَّخِذُواْ بِطَانَةٗ مِّن دُونِكُمۡ لَا يَأۡلُونَكُمۡ خَبَالٗا وَدُّواْ مَا عَنِتُّمۡ قَدۡ بَدَتِ ٱلۡبَغۡضَآءُ مِنۡ أَفۡوَٰهِهِمۡ وَمَا تُخۡفِي صُدُورُهُمۡ أَكۡبَرُۚ قَدۡ بَيَّنَّا لَكُمُ ٱلۡأٓيَٰتِۖ إِن كُنتُمۡ تَعۡقِلُونَ

Ya ayyuha allatheena amanoo la tattakhithoo bitanatan min doonikum la yaloonakum khabalan waddoo ma AAanittum qad badati albaghdao min afwahihim wama tukhfee sudooruhum akbaru qad bayyanna lakumu alayati in kuntum taAAqiloona

Hey mon yo goŋɗinɓe, wata on jogito weldiiɓe ko woori on : ɓe raɓɓikintaako on e fii bonnugol on. Ɓe yelike nde tampoton. Gooŋɗii ngañgu ngun feeñirii ka kunndule maɓɓe, ko ko ɓerɗe maɓɓe ɗen cuuɗi kon ɓuri mawnude.Goŋɗii Men Ɓannginanii on Aayeeje ɗen, si on laatike haqqilooɓe.

119

هَـٰٓأَنتُمۡ أُوْلَآءِ تُحِبُّونَهُمۡ وَلَا يُحِبُّونَكُمۡ وَتُؤۡمِنُونَ بِٱلۡكِتَٰبِ كُلِّهِۦ وَإِذَا لَقُوكُمۡ قَالُوٓاْ ءَامَنَّا وَإِذَا خَلَوۡاْ عَضُّواْ عَلَيۡكُمُ ٱلۡأَنَامِلَ مِنَ ٱلۡغَيۡظِۚ قُلۡ مُوتُواْ بِغَيۡظِكُمۡۗ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمُۢ بِذَاتِ ٱلصُّدُورِ

Haantum olai tuhibboonahum wala yuhibboonakum watuminoona bialkitabi kullihi waitha laqookum qaloo amanna waitha khalaw AAaddoo AAalaykumu alanamila mina alghaythi qul mootoo bighaythikum inna Allaha AAaleemun bithati alssudoori

Onon ɓee, hiɗon yiɗi ɓe kamɓe ɓe yiɗaa on. Hiɗon goŋɗini Deftere nden fow, si ɓe hawrii e mo'on, ɓe wi'a: "Men gooŋɗinii", si ɓe weddike, ɓe ŋatana on kolli immorde e tikkere. Maaku: "Maayee e tikkere mon", pellet, Alla ko Annduɗo ko woni e ɓerɗe.

120

إِن تَمۡسَسۡكُمۡ حَسَنَةٞ تَسُؤۡهُمۡ وَإِن تُصِبۡكُمۡ سَيِّئَةٞ يَفۡرَحُواْ بِهَاۖ وَإِن تَصۡبِرُواْ وَتَتَّقُواْ لَا يَضُرُّكُمۡ كَيۡدُهُمۡ شَيۡـًٔاۗ إِنَّ ٱللَّهَ بِمَا يَعۡمَلُونَ مُحِيطٞ

In tamsaskum hasanatun tasuhum wain tusibkum sayyiatun yafrahoo biha wain tasbiroo watattaqoo la yadurrukum kayduhum shayan inna Allaha bima yaAAmaloona muheetun

Si moƴƴere heɓii on, metta ɓe, si bone kadi heɓii on, ɓe mbeltora ɗum. Si on muññike on gomɗii, pewje maɓɓe ɗen lorrataa on hay huunde. Pellet, Alla ko Huuɓitiiɗo golle maɓɓe.

121

وَإِذۡ غَدَوۡتَ مِنۡ أَهۡلِكَ تُبَوِّئُ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ مَقَٰعِدَ لِلۡقِتَالِۗ وَٱللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

Waith ghadawta min ahlika tubawwio almumineena maqaAAida lilqitali waAllahu sameeAAun AAaleemun

Tuma nde dawnoɗaa ka ɓeynguure maaɗa, haɗa werna gooŋɗuɓeɓe tommborɗe hare. Alla ko Nanoowo gannduɗo.

122

إِذۡ هَمَّت طَّآئِفَتَانِ مِنكُمۡ أَن تَفۡشَلَا وَٱللَّهُ وَلِيُّهُمَاۗ وَعَلَى ٱللَّهِ فَلۡيَتَوَكَّلِ ٱلۡمُؤۡمِنُونَ

Ith hammat taifatani minkum an tafshala waAllahu waliyyuhuma waAAala Allahi falyatawakkali almuminoona

Tuma nde feddeeji ɗiɗi e mo'on himmu no, nde cooyato, ko Alla non woni Giɗo maɓɓe. Ko Alla woni ko goŋɗimɓe ɓen haani hoolorde.

123

وَلَقَدۡ نَصَرَكُمُ ٱللَّهُ بِبَدۡرٖ وَأَنتُمۡ أَذِلَّةٞۖ فَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ لَعَلَّكُمۡ تَشۡكُرُونَ

Walaqad nasarakumu Allahu bibadrin waantum athillatun faittaqoo Allaha laAAallakum tashkuroona

Gooŋɗii Alla Wallii on ñande Badri, tawi ko on hoyɓe. Kulee Alla, belajo'o on yettay [Mo].

124

إِذۡ تَقُولُ لِلۡمُؤۡمِنِينَ أَلَن يَكۡفِيَكُمۡ أَن يُمِدَّكُمۡ رَبُّكُم بِثَلَٰثَةِ ءَالَٰفٖ مِّنَ ٱلۡمَلَـٰٓئِكَةِ مُنزَلِينَ

Ith taqoolu lilmumineena alan yakfiyakum an yumiddakum rabbukum bithalathati alafin mina almalaikati munzaleena

Nde maakanaynoɗaa gooŋɗinɓe ɓen: "Enee, yonaŋtaa on nde Joomi mo'on ɓeydanta on Malaa'ikaaɓe guluuje tato jippinaaɓe?".

125

بَلَىٰٓۚ إِن تَصۡبِرُواْ وَتَتَّقُواْ وَيَأۡتُوكُم مِّن فَوۡرِهِمۡ هَٰذَا يُمۡدِدۡكُمۡ رَبُّكُم بِخَمۡسَةِ ءَالَٰفٖ مِّنَ ٱلۡمَلَـٰٓئِكَةِ مُسَوِّمِينَ

Bala in tasbiroo watattaqoo wayatookum min fawrihim hatha yumdidkum rabbukum bikhamsati alafin mina almalaikati musawwimeena

Pellet, si on muññike on gomɗii, e arday on hawjere maɓɓe, ɗum ɗoo, Joomi mo'on no Ɓeydira on guluuje jowi Malaa'ika maandinaaɓe.

126

وَمَا جَعَلَهُ ٱللَّهُ إِلَّا بُشۡرَىٰ لَكُمۡ وَلِتَطۡمَئِنَّ قُلُوبُكُم بِهِۦۗ وَمَا ٱلنَّصۡرُ إِلَّا مِنۡ عِندِ ٱللَّهِ ٱلۡعَزِيزِ ٱلۡحَكِيمِ

Wama jaAAalahu Allahu illa bushra lakum walitatmainna quloobukum bihi wama alnnasru illa min AAindi Allahi alAAazeezi alhakeemi

Alla Waɗiraani ɗum si wanaa wewlere wonannde on, e no ɓerɗe mon ɗen ɗeeƴira ɗum. Ballal iwrataa si wanaa ka Alla, On pooluɗo, Ñeeñuɗo.

127

لِيَقۡطَعَ طَرَفٗا مِّنَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓاْ أَوۡ يَكۡبِتَهُمۡ فَيَنقَلِبُواْ خَآئِبِينَ

LiyaqtaAAa tarafan mina allatheena kafaroo aw yakbitahum fayanqaliboo khaibeena

Ko fii yo O tayƴu fedde e ɓen yedduɓe maa O Wirta ɓe, ɓe nduttoo ko ɓe sooyuɓe.

128

لَيۡسَ لَكَ مِنَ ٱلۡأَمۡرِ شَيۡءٌ أَوۡ يَتُوبَ عَلَيۡهِمۡ أَوۡ يُعَذِّبَهُمۡ فَإِنَّهُمۡ ظَٰلِمُونَ

Laysa laka mina alamri shayon aw yatooba AAalayhim aw yuAAaththibahum fainnahum thalimoona

Laatanaaki ma e fiyaake on hay e huunde : maa O Jaɓan ɓe tuubuubuyee, maa O Lepto ɓe, pellet, kamɓe ko ɓe tooñooɓe.

129

وَلِلَّهِ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِي ٱلۡأَرۡضِۚ يَغۡفِرُ لِمَن يَشَآءُ وَيُعَذِّبُ مَن يَشَآءُۚ وَٱللَّهُ غَفُورٞ رَّحِيمٞ

Walillahi ma fee alssamawati wama fee alardi yaghfiru liman yashao wayuAAaththibu man yashao waAllahu ghafoorun raheemun

Ko Alla Woodani kala ko woni ka kammuuli e ka leydi. Himo Haforana on mo O Muuyi, O Lepta on mo O Muuyi. Alla ko Haforoowo Yurmeteeɗo.

130

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَأۡكُلُواْ ٱلرِّبَوٰٓاْ أَضۡعَٰفٗا مُّضَٰعَفَةٗۖ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ لَعَلَّكُمۡ تُفۡلِحُونَ

Ya ayyuha allatheena amanoo la takuloo alrriba adAAafan mudaAAafatan waittaqoo Allaha laAAallakum tuflihoona

Hey mon yo goŋɗimɓe, wata on ñaamu ribaa, cowalle sowaaɗe. Kulee Alla, belajo'o, on malete.

131

وَٱتَّقُواْ ٱلنَّارَ ٱلَّتِيٓ أُعِدَّتۡ لِلۡكَٰفِرِينَ

Waittaqoo alnnara allatee oAAiddat lilkafireena

kulee ngen yiite maranaange ɓen heeferɓe.

132

وَأَطِيعُواْ ٱللَّهَ وَٱلرَّسُولَ لَعَلَّكُمۡ تُرۡحَمُونَ

WaateeAAoo Allaha waalrrasoola laAAallakum turhamoona

Ɗoftee Alla e Nulaaɗo on, belajo'o, on njurmete.

133

۞وَسَارِعُوٓاْ إِلَىٰ مَغۡفِرَةٖ مِّن رَّبِّكُمۡ وَجَنَّةٍ عَرۡضُهَا ٱلسَّمَٰوَٰتُ وَٱلۡأَرۡضُ أُعِدَّتۡ لِلۡمُتَّقِينَ

WasariAAoo ila maghfiratin min rabbikum wajannatin AAarduha alssamawatu waalardu oAAiddat lilmuttaqeena

Yaccee faade e haforanal immorde ka Joomi mo'on e Aljanna, yaajeendi Makko ndin no fota [e yaajeendi] kammuuli ɗin e leydi ndin, o maranaama ɓen gomɗuɓe.

134

ٱلَّذِينَ يُنفِقُونَ فِي ٱلسَّرَّآءِ وَٱلضَّرَّآءِ وَٱلۡكَٰظِمِينَ ٱلۡغَيۡظَ وَٱلۡعَافِينَ عَنِ ٱلنَّاسِۗ وَٱللَّهُ يُحِبُّ ٱلۡمُحۡسِنِينَ

Allatheena yunfiqoona fee alssarrai waalddarrai waalkathimeena alghaytha waalAAafeena AAani alnnasi waAllahu yuhibbu almuhsineena

Ɓen nafqooɓe ka neweende e ka saɗteende neweende, e ɓen suuɗooɓe tikkere, e ɓen yaafotooɓe yimɓe ɓen. Alla no Yiɗi moƴƴinooɓe ɓen.

135

وَٱلَّذِينَ إِذَا فَعَلُواْ فَٰحِشَةً أَوۡ ظَلَمُوٓاْ أَنفُسَهُمۡ ذَكَرُواْ ٱللَّهَ فَٱسۡتَغۡفَرُواْ لِذُنُوبِهِمۡ وَمَن يَغۡفِرُ ٱلذُّنُوبَ إِلَّا ٱللَّهُ وَلَمۡ يُصِرُّواْ عَلَىٰ مَا فَعَلُواْ وَهُمۡ يَعۡلَمُونَ

Waallatheena itha faAAaloo fahishatan aw thalamoo anfusahum thakaroo Allaha faistaghfaroo lithunoobihim waman yaghfiru alththunooba illa Allahu walam yusirroo AAala ma faAAaloo wahum yaAAlamoona

e ɓen tawɓe si ɓe mbaɗii panŋkare maa ɓe tooñii ko'e maɓɓe, ɓe nganndita Alla ɓe insinanoo jbakkatuuji maɓɓe ɗin . E ko hommbo haforata si wanaa Alla? Hara ɓe deppitaaki e ko ɓe mbaɗi kon, tawa hiɓe nganndi.

136

أُوْلَـٰٓئِكَ جَزَآؤُهُم مَّغۡفِرَةٞ مِّن رَّبِّهِمۡ وَجَنَّـٰتٞ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَاۚ وَنِعۡمَ أَجۡرُ ٱلۡعَٰمِلِينَ

Olaika jazaohum maghfiratun min rabbihim wajannatun tajree min tahtiha alanharu khalideena feeha waniAAma ajru alAAamileena

Ɓen ɗon, njoɓdi maɓɓe ndin ko yaafuyee immorde ka Joomi maɓɓe, e Aljannaaji : no ila e ley majji, caatli, duumotooɓe ton. Moƴƴii mbarjaari gollooɓe ɓen.

137

قَدۡ خَلَتۡ مِن قَبۡلِكُمۡ سُنَنٞ فَسِيرُواْ فِي ٱلۡأَرۡضِ فَٱنظُرُواْ كَيۡفَ كَانَ عَٰقِبَةُ ٱلۡمُكَذِّبِينَ

Qad khalat min qablikum sunanun faseeroo fee alardi faonthuroo kayfa kana AAaqibatu almukaththibeena

Gomɗii yawtii ado mon ɗate. Njahee ka leydi ndaaron hol no battane fennunooɓe ɓen laatornoo .!

138

هَٰذَا بَيَانٞ لِّلنَّاسِ وَهُدٗى وَمَوۡعِظَةٞ لِّلۡمُتَّقِينَ

Hatha bayanun lilnnasi wahudan wamawAAithatun lilmuttaqeena

Ɗum ɗoo, ko Ɓanngannduyee wonannde yimɓe ɓen, e peewal e waaju wonannde gooŋɗuɓe ɓen.

139

وَلَا تَهِنُواْ وَلَا تَحۡزَنُواْ وَأَنتُمُ ٱلۡأَعۡلَوۡنَ إِن كُنتُم مُّؤۡمِنِينَ

Wala tahinoo wala tahzanoo waantumu alaAAlawna in kuntum mumineena

Wata on lo'ino, wata on cuno, ko onon woni toowuɓe ɓen, si on laatike gooŋɗuɓe.

140

إِن يَمۡسَسۡكُمۡ قَرۡحٞ فَقَدۡ مَسَّ ٱلۡقَوۡمَ قَرۡحٞ مِّثۡلُهُۥۚ وَتِلۡكَ ٱلۡأَيَّامُ نُدَاوِلُهَا بَيۡنَ ٱلنَّاسِ وَلِيَعۡلَمَ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَيَتَّخِذَ مِنكُمۡ شُهَدَآءَۗ وَٱللَّهُ لَا يُحِبُّ ٱلظَّـٰلِمِينَ

In yamsaskum qarhun faqad massa alqawma qarhun mithluhu watilka alayyamu nudawiluha bayna alnnasi waliyaAAlama Allahu allatheena amanoo wayattakhitha minkum shuhadaa waAllahu la yuhibbu alththalimeena

Si barme heɓii on, goŋɗii barme sugu mun heɓii yimɓe ɓen. Ɗii ñalɗi, Meɗen Yiltindira ɗi hakkunde yimɓe ɓen, e fii no Alla Anndira gooŋɗinɓe ɓen, O Jogitoo e mooɗon seedatooɓe. Alla Yiɗaa tooñooɓe ɓen.

141

وَلِيُمَحِّصَ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَيَمۡحَقَ ٱلۡكَٰفِرِينَ

Waliyumahhisa Allahu allatheena amanoo wayamhaqa alkafireena

e fii yo Alla Laɓɓin ɓen gooŋɗinɓe O Halka heeferɓe ɓen.

142

أَمۡ حَسِبۡتُمۡ أَن تَدۡخُلُواْ ٱلۡجَنَّةَ وَلَمَّا يَعۡلَمِ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ جَٰهَدُواْ مِنكُمۡ وَيَعۡلَمَ ٱلصَّـٰبِرِينَ

Am hasibtum an tadkhuloo aljannata walamma yaAAlami Allahu allatheena jahadoo minkum wayaAAlama alssabireena

Kaa on cikku on naatay Aljanna hara Alla Anndaali ɓen tiɗniiɓe e mooɗon O Annda muññiiɓe ɓen?

143

وَلَقَدۡ كُنتُمۡ تَمَنَّوۡنَ ٱلۡمَوۡتَ مِن قَبۡلِ أَن تَلۡقَوۡهُ فَقَدۡ رَأَيۡتُمُوهُ وَأَنتُمۡ تَنظُرُونَ

Walaqad kuntum tamannawna almawta min qabli an talqawhu faqad raaytumoohu waantum tanthuroona

Gooŋɗii on laatike hiɗon yeloo maayde nden ado on hawrude e mayre, gooŋɗii on yi'ii nde hiɗon ndaara.

144

وَمَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٞ قَدۡ خَلَتۡ مِن قَبۡلِهِ ٱلرُّسُلُۚ أَفَإِيْن مَّاتَ أَوۡ قُتِلَ ٱنقَلَبۡتُمۡ عَلَىٰٓ أَعۡقَٰبِكُمۡۚ وَمَن يَنقَلِبۡ عَلَىٰ عَقِبَيۡهِ فَلَن يَضُرَّ ٱللَّهَ شَيۡـٔٗاۚ وَسَيَجۡزِي ٱللَّهُ ٱلشَّـٰكِرِينَ

Wama muhammadun illa rasoolun qad khalat min qablihi alrrusulu afain mata aw qutila inqalabtum AAala aAAqabikum waman yanqalib AAala AAaqibayhi falan yadurra Allaha shayan wasayajzee Allahu alshshakireena

Muhammadu wonaani si wanaa Nulaaɗo : gooŋɗii feƴƴii ko adii mo Nulaaɓe. E si o faatike maa o waraama, on waylitoto e baɗte [keeferaaku] mo'on ? Kala waylitiiɗo e baɗte mu'un, o lorrirtaa Alla hay e huunde, arma Alla Yoɓita ɓen jaarnooɓe [Mo].

145

وَمَا كَانَ لِنَفۡسٍ أَن تَمُوتَ إِلَّا بِإِذۡنِ ٱللَّهِ كِتَٰبٗا مُّؤَجَّلٗاۗ وَمَن يُرِدۡ ثَوَابَ ٱلدُّنۡيَا نُؤۡتِهِۦ مِنۡهَا وَمَن يُرِدۡ ثَوَابَ ٱلۡأٓخِرَةِ نُؤۡتِهِۦ مِنۡهَاۚ وَسَنَجۡزِي ٱلشَّـٰكِرِينَ

Wama kana linafsin an tamoota illa biithni Allahi kitaban muajjalan waman yurid thawaba alddunya nutihi minha waman yurid thawaba alakhirati nutihi minha wasanajzee alshshakireena

Laatanaaki woŋki nde ki maayata si wanaa e duŋayee Alla. Ko winndaaɗum [waɗanaa] lajal. Mo faandike njoɓdi aduna, Men Okkay mo e mayri, mo faandi kadi njoɓdi laakara, Men Okkay mo e mayri, ma Men njoɓ jaarnooɓe ɓen.

146

وَكَأَيِّن مِّن نَّبِيّٖ قَٰتَلَ مَعَهُۥ رِبِّيُّونَ كَثِيرٞ فَمَا وَهَنُواْ لِمَآ أَصَابَهُمۡ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ وَمَا ضَعُفُواْ وَمَا ٱسۡتَكَانُواْۗ وَٱللَّهُ يُحِبُّ ٱلصَّـٰبِرِينَ

Wakaayyin min nabiyyin qatala maAAahu ribbiyyoona katheerun fama wahanoo lima asabahum fee sabeeli Allahi wama daAAufoo wama istakanoo waAllahu yuhibbu alssabireena

Heewii e Annabaaɓe ɓe haɓi wondude e maɓɓe jamaaji ɗuuɗuɗi, ɓe lo'inanooki sabu ko heɓi ɓe kon e laawol Alla, ɓe lo'aano ɓe jaasiŋkinaaki. Alla no Yiɗi muññotooɓe ɓen.

147

وَمَا كَانَ قَوۡلَهُمۡ إِلَّآ أَن قَالُواْ رَبَّنَا ٱغۡفِرۡ لَنَا ذُنُوبَنَا وَإِسۡرَافَنَا فِيٓ أَمۡرِنَا وَثَبِّتۡ أَقۡدَامَنَا وَٱنصُرۡنَا عَلَى ٱلۡقَوۡمِ ٱلۡكَٰفِرِينَ

Wama kana qawlahum illa an qaloo rabbana ighfir lana thunoobana waisrafana fee amrina wathabbit aqdamana waonsurna AAala alqawmi alkafireena

Konngol maɓɓe laataaki si wanaa wi'ugol: "Joomi amen, haforan men bakkatuuji amen e fantingol amen nder fiyaake amen, tabiŋtinaa teppe amen, wallaa men e dow yimɓe heeferɓe ɓen".

148

فَـَٔاتَىٰهُمُ ٱللَّهُ ثَوَابَ ٱلدُّنۡيَا وَحُسۡنَ ثَوَابِ ٱلۡأٓخِرَةِۗ وَٱللَّهُ يُحِبُّ ٱلۡمُحۡسِنِينَ

Faatahumu Allahu thawaba alddunya wahusna thawabi alakhirati waAllahu yuhibbu almuhsineena

Alla Okki ɓe mbarjaari aduna ndin e moƴƴere mbarjaari laakara. Alla no Yiɗi moƴƴinooɓe ɓen.

149

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ إِن تُطِيعُواْ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ يَرُدُّوكُمۡ عَلَىٰٓ أَعۡقَٰبِكُمۡ فَتَنقَلِبُواْ خَٰسِرِينَ

Ya ayyuha allatheena amanoo in tuteeAAoo allatheena kafaroo yaruddookum AAala aAAqabikum fatanqaliboo khasireena

Hey mon yo goŋɗimɓe, si on ɗoftike ɓen heeferɓe, ɓe ruttay on e batte [kaaferaaku] mon, waylitoɗon ko on hayruɓe(pertube).

150

بَلِ ٱللَّهُ مَوۡلَىٰكُمۡۖ وَهُوَ خَيۡرُ ٱلنَّـٰصِرِينَ

Bali Allahu mawlakum wahuwa khayru alnnasireena

Si ko woni, ko Alla woni Giɗo mon, ko Kaŋko woni ɓurɗo moƴƴuɗo e wallooɓe ɓe.

151

سَنُلۡقِي فِي قُلُوبِ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ ٱلرُّعۡبَ بِمَآ أَشۡرَكُواْ بِٱللَّهِ مَا لَمۡ يُنَزِّلۡ بِهِۦ سُلۡطَٰنٗاۖ وَمَأۡوَىٰهُمُ ٱلنَّارُۖ وَبِئۡسَ مَثۡوَى ٱلظَّـٰلِمِينَ

Sanulqee fee quloobi allatheena kafaroo alrruAAba bima ashrakoo biAllahi ma lam yunazzil bihi sultanan wamawahumu alnnaru wabisa mathwa alththalimeena

Arma Men mberoo kulol e nder ɓerɗe ɓen heeferɓe, sabu ko ɓe kafidi Alla e kon ko O Jippinanaali hujja. Jaaƴnde maɓɓe ko ka yiite, bonii jaaƴnde ɓen tooñooɓe.

152

وَلَقَدۡ صَدَقَكُمُ ٱللَّهُ وَعۡدَهُۥٓ إِذۡ تَحُسُّونَهُم بِإِذۡنِهِۦۖ حَتَّىٰٓ إِذَا فَشِلۡتُمۡ وَتَنَٰزَعۡتُمۡ فِي ٱلۡأَمۡرِ وَعَصَيۡتُم مِّنۢ بَعۡدِ مَآ أَرَىٰكُم مَّا تُحِبُّونَۚ مِنكُم مَّن يُرِيدُ ٱلدُّنۡيَا وَمِنكُم مَّن يُرِيدُ ٱلۡأٓخِرَةَۚ ثُمَّ صَرَفَكُمۡ عَنۡهُمۡ لِيَبۡتَلِيَكُمۡۖ وَلَقَدۡ عَفَا عَنكُمۡۗ وَٱللَّهُ ذُو فَضۡلٍ عَلَى ٱلۡمُؤۡمِنِينَ

Walaqad sadaqakumu Allahu waAAdahu ith tahussoonahum biithnihi hatta itha fashiltum watanazaAAtum fee alamri waAAasaytum min baAAdi ma arakum ma tuhibboona minkum man yureedu alddunya waminkum man yureedu alakhirata thumma sarafakum AAanhum liyabtaliyakum walaqad AAafa AAankum waAllahu thoo fadlin AAala almumineena

Goŋɗii Alla Goonginanii on Fodoore Makko nden tuma nde waraynoɗon ɓe e Duŋayee Makko, haa nde cooyɗon lurruɗon e fiyaake ɗen, yedduɗon ɓaawo o hollii on ko yiɗuɗon. No e mon ɓen faalaaɓe aduna, no e mon kadi ɓen faalaaɓe laakara. Hooti O Yiili on e maɓɓe fii yo O Ndaarndo on. Goŋɗii O Yaafanike on. Alla ko Jom Ɓural e dow goŋɗimɓe ɓen.

153

۞إِذۡ تُصۡعِدُونَ وَلَا تَلۡوُۥنَ عَلَىٰٓ أَحَدٖ وَٱلرَّسُولُ يَدۡعُوكُمۡ فِيٓ أُخۡرَىٰكُمۡ فَأَثَٰبَكُمۡ غَمَّۢا بِغَمّٖ لِّكَيۡلَا تَحۡزَنُواْ عَلَىٰ مَا فَاتَكُمۡ وَلَا مَآ أَصَٰبَكُمۡۗ وَٱللَّهُ خَبِيرُۢ بِمَا تَعۡمَلُونَ

Ith tusAAidoona wala talwoona AAala ahadin waalrrasoolu yadAAookum fee okhrakum faathabakum ghamman bighammin likayla tahzanoo AAala ma fatakum wala ma asabakum waAllahu khabeerun bima taAAmaloona

Tuma nde dogaynoɗon on yeƴƴitaako hay e gooto, Nulaaɗo on no noddira on ɓaawo mon. Suno e hoore suno heɓi on fii wata on cuno e kon ko laawii on wanaa e kon ko heɓi on. Alla ko kumpitiiɗo e ko. Ngolloton ko

154

ثُمَّ أَنزَلَ عَلَيۡكُم مِّنۢ بَعۡدِ ٱلۡغَمِّ أَمَنَةٗ نُّعَاسٗا يَغۡشَىٰ طَآئِفَةٗ مِّنكُمۡۖ وَطَآئِفَةٞ قَدۡ أَهَمَّتۡهُمۡ أَنفُسُهُمۡ يَظُنُّونَ بِٱللَّهِ غَيۡرَ ٱلۡحَقِّ ظَنَّ ٱلۡجَٰهِلِيَّةِۖ يَقُولُونَ هَل لَّنَا مِنَ ٱلۡأَمۡرِ مِن شَيۡءٖۗ قُلۡ إِنَّ ٱلۡأَمۡرَ كُلَّهُۥ لِلَّهِۗ يُخۡفُونَ فِيٓ أَنفُسِهِم مَّا لَا يُبۡدُونَ لَكَۖ يَقُولُونَ لَوۡ كَانَ لَنَا مِنَ ٱلۡأَمۡرِ شَيۡءٞ مَّا قُتِلۡنَا هَٰهُنَاۗ قُل لَّوۡ كُنتُمۡ فِي بُيُوتِكُمۡ لَبَرَزَ ٱلَّذِينَ كُتِبَ عَلَيۡهِمُ ٱلۡقَتۡلُ إِلَىٰ مَضَاجِعِهِمۡۖ وَلِيَبۡتَلِيَ ٱللَّهُ مَا فِي صُدُورِكُمۡ وَلِيُمَحِّصَ مَا فِي قُلُوبِكُمۡۚ وَٱللَّهُ عَلِيمُۢ بِذَاتِ ٱلصُّدُورِ

Thumma anzala AAalaykum min baAAdi alghammi amanatan nuAAasan yaghsha taifatan minkum wataifatun qad ahammathum anfusuhum yathunnoona biAllahi ghayra alhaqqi thanna aljahiliyyati yaqooloona hal lana mina alamri min shayin qul inna alamra kullahu lillahi yukhfoona fee anfusihim ma la yubdoona laka yaqooloona law kana lana mina alamri shayon ma qutilna hahuna qul law kuntum fee buyootikum labaraza allatheena kutiba AAalayhimu alqatlu ila madajiAAihim waliyabtaliya Allahu ma fee sudoorikum waliyumahhisa ma fee quloobikum waAllahu AAaleemun bithati alssudoori

Refti O Jippini e mo'on ɓaawo annde nden, hoolaare : ŋoŋre, hende sudda fedde e mo'on ; fedde goo, pittaali maɓɓe no aanini ɓe, hiɓe sikka Alla ko wanaa goonga ; sikke yimɓe majjere, heɓe mbia: "mbele no woodani men e fiyaake ɗen goɗɗum ?" Maaku: "Pellet, fiyaake ɗen fof ko Alla woodani". Hiɓe cuuɗa e pittaali maɓɓe ɗin ko ɓe feññinantaa ma, hiɓe mbi'a: "Si tawno no woodannoo men e fiyaake ɗen goɗɗum, men mbaretanooke ɗoo". Maaku: "Hay si tawno on ngonno ka cuuɗi mon, feeñayno ɓeen ɓe Alla Winndi e dow mun maayde ka lelorɗe maɓɓe", e fii yo O Laɓɓin ko woni ɓerɗe mon. Alla ko Annduɗo ko woni e ɓerɗe.

155

إِنَّ ٱلَّذِينَ تَوَلَّوۡاْ مِنكُمۡ يَوۡمَ ٱلۡتَقَى ٱلۡجَمۡعَانِ إِنَّمَا ٱسۡتَزَلَّهُمُ ٱلشَّيۡطَٰنُ بِبَعۡضِ مَا كَسَبُواْۖ وَلَقَدۡ عَفَا ٱللَّهُ عَنۡهُمۡۗ إِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمٞ

Inna allatheena tawallaw minkum yawma iltaqa aljamAAani innama istazallahumu alshshaytanu bibaAAdi ma kasaboo walaqad AAafa Allahu AAanhum inna Allaha ghafoorun haleemun

Pellet, ɓen doknooɓe e mo'on ñande koneeli ɗin ɗiɗi fottunoo, anndu pellet, ko seytaane fergitiɓe sabu yoga e ko ɓe faggitii. Gooŋɗii Alla Yaafike ɓe. Pellet, Alla ko Yaafotooɗo Muñoowo.

156

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَكُونُواْ كَٱلَّذِينَ كَفَرُواْ وَقَالُواْ لِإِخۡوَٰنِهِمۡ إِذَا ضَرَبُواْ فِي ٱلۡأَرۡضِ أَوۡ كَانُواْ غُزّٗى لَّوۡ كَانُواْ عِندَنَا مَا مَاتُواْ وَمَا قُتِلُواْ لِيَجۡعَلَ ٱللَّهُ ذَٰلِكَ حَسۡرَةٗ فِي قُلُوبِهِمۡۗ وَٱللَّهُ يُحۡيِۦ وَيُمِيتُۗ وَٱللَّهُ بِمَا تَعۡمَلُونَ بَصِيرٞ

Ya ayyuha allatheena amanoo la takoonoo kaallatheena kafaroo waqaloo liikhwanihim itha daraboo fee alardi aw kanoo ghuzzan law kanoo AAindana ma matoo wama qutiloo liyajAAala Allahu thalika hasratan fee quloobihim waAllahu yuhyee wayumeetu waAllahu bima taAAmaloona baseerun

Hey mon yo goŋɗinɓe, wata on wa'u wa ɓen heeferɓe ɓe wi'ani siɗɓe maɓɓe ɓen : "Si ɓe njehii ka leydi, maa ɓe laatike haɓooɓe, si ɓe laatino ka amen goo, ɓe waretanooke", ko fii yo Alla Waɗir ɗum ɗon nimse ka ɓerɗe mo'on, Alla ko jioowo ko golloton kon.

157

وَلَئِن قُتِلۡتُمۡ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ أَوۡ مُتُّمۡ لَمَغۡفِرَةٞ مِّنَ ٱللَّهِ وَرَحۡمَةٌ خَيۡرٞ مِّمَّا يَجۡمَعُونَ

Walain qutiltum fee sabeeli Allahi aw muttum lamaghfiratun mina Allahi warahmatun khayrun mimma yajmaAAoona

Hay si on mbara e fii laawol Alla maa on maayii, ko yaafuyee immorde ka Alla e yurmeende ɓuri moƴƴude ko ɓe mooɓata.

158

وَلَئِن مُّتُّمۡ أَوۡ قُتِلۡتُمۡ لَإِلَى ٱللَّهِ تُحۡشَرُونَ

Walain muttum aw qutiltum laila Allahi tuhsharoona

Si on maayii maa on mbraama, pellet, ko ka Alla mooɓeteɗon.

159

فَبِمَا رَحۡمَةٖ مِّنَ ٱللَّهِ لِنتَ لَهُمۡۖ وَلَوۡ كُنتَ فَظًّا غَلِيظَ ٱلۡقَلۡبِ لَٱنفَضُّواْ مِنۡ حَوۡلِكَۖ فَٱعۡفُ عَنۡهُمۡ وَٱسۡتَغۡفِرۡ لَهُمۡ وَشَاوِرۡهُمۡ فِي ٱلۡأَمۡرِۖ فَإِذَا عَزَمۡتَ فَتَوَكَّلۡ عَلَى ٱللَّهِۚ إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلۡمُتَوَكِّلِينَ

Fabima rahmatin mina Allahi linta lahum walaw kunta faththan ghaleetha alqalbi lainfaddoo min hawlika faoAAfu AAanhum waistaghfir lahum washawirhum fee alamri faitha AAazamta fatawakkal AAala Allahi inna Allaha yuhibbu almutawakkileena

Ko sabu yurmeende imoorde ka Alla newaniɗaa ɓe. Si laatino saɗtuɗo tikka ɓerndeejo, ɓe lancotono ɓe iwa takko maa. Yaafo ɓe imsinanoɗaa ɓe, diisinoɗaa ɓe e fiyaake ɗen. Si a fellitii, fawo e Alla. Pellet, Alla no Yiɗi fawotooɓe ɓen [e Makko].

160

إِن يَنصُرۡكُمُ ٱللَّهُ فَلَا غَالِبَ لَكُمۡۖ وَإِن يَخۡذُلۡكُمۡ فَمَن ذَا ٱلَّذِي يَنصُرُكُم مِّنۢ بَعۡدِهِۦۗ وَعَلَى ٱللَّهِ فَلۡيَتَوَكَّلِ ٱلۡمُؤۡمِنُونَ

In yansurkumu Allahu fala ghaliba lakum wain yakhthulkum faman tha allathee yansurukum min baAAdihi waAAala Allahi falyatawakkali almuminoona

Si Alla Wallii on pooloowo on alaa., si O Hoynii on ko hommbo wallata on ɓaawo Makko? Ko e Alla woni ko goŋɗimɓe ɓen haani fawaade.

161

وَمَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَن يَغُلَّۚ وَمَن يَغۡلُلۡ يَأۡتِ بِمَا غَلَّ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِۚ ثُمَّ تُوَفَّىٰ كُلُّ نَفۡسٖ مَّا كَسَبَتۡ وَهُمۡ لَا يُظۡلَمُونَ

Wama kana linabiyyin an yaghulla waman yaghlul yati bima ghalla yawma alqiyamati thumma tuwaffa kullu nafsin ma kasabat wahum la yuthlamoona

Laatanaaki Annabaajo woo nde o jamfotoo. Kala jamfiiɗo o addoyay ko o jamfii kon Ñande Darngal.Hooti woŋkii kala yoɓee njoɓdi ko ki faggitii, kamɓe ɓe tooñetaake.

162

أَفَمَنِ ٱتَّبَعَ رِضۡوَٰنَ ٱللَّهِ كَمَنۢ بَآءَ بِسَخَطٖ مِّنَ ٱللَّهِ وَمَأۡوَىٰهُ جَهَنَّمُۖ وَبِئۡسَ ٱلۡمَصِيرُ

Afamani ittabaAAa ridwana Allahi kaman baa bisakhatin mina Allahi wamawahu jahannamu wabisa almaseeru

E ko on jokkuɗo welayee Alla on wa'ata wa on duttodiiɗo e tikkere immornde ka Alla kadi jaaƴnde makko nden ko jahannama? nge bonii ruttorde.

163

هُمۡ دَرَجَٰتٌ عِندَ ٱللَّهِۗ وَٱللَّهُ بَصِيرُۢ بِمَا يَعۡمَلُونَ

Hum darajatun AAinda Allahi waAllahu baseerun bima yaAAmaloona

Kamɓe ko ɓe darjaaji ka Alla, Alla ko ji*oowo ko ɓe ngollata kon.

164

لَقَدۡ مَنَّ ٱللَّهُ عَلَى ٱلۡمُؤۡمِنِينَ إِذۡ بَعَثَ فِيهِمۡ رَسُولٗا مِّنۡ أَنفُسِهِمۡ يَتۡلُواْ عَلَيۡهِمۡ ءَايَٰتِهِۦ وَيُزَكِّيهِمۡ وَيُعَلِّمُهُمُ ٱلۡكِتَٰبَ وَٱلۡحِكۡمَةَ وَإِن كَانُواْ مِن قَبۡلُ لَفِي ضَلَٰلٖ مُّبِينٍ

Laqad manna Allahu AAala almumineena ith baAAatha feehim rasoolan min anfusihim yatloo AAalayhim ayatihi wayuzakkeehim wayuAAallimuhumu alkitaba waalhikmata wain kanoo min qablu lafee dalalin mubeenin

Goŋɗii Alla Moƴƴike e goŋɗinɓe ɓen, tuma nde O Imminnoo e maɓɓe Nulaaɗo jeyaaɗo e maɓɓe, himo janngana ɓe Aayeeje Makko, himo laɓɓina ɓe, himo anndina ɓe Deftere nden e Ñeeñal ngal, hay si ɓe woniino adii nder majjere ɓanngunde.

165

أَوَلَمَّآ أَصَٰبَتۡكُم مُّصِيبَةٞ قَدۡ أَصَبۡتُم مِّثۡلَيۡهَا قُلۡتُمۡ أَنَّىٰ هَٰذَاۖ قُلۡ هُوَ مِنۡ عِندِ أَنفُسِكُمۡۗ إِنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٞ

Awalamma asabatkum museebatun qad asabtum mithlayha qultum anna hatha qul huwa min AAindi anfusikum inna Allaha AAala kulli shayin qadeerun

E nde musiiba heɓunoo on, goŋɗii on heɓiino yeru mun ɗiɗi, wi'uɗon: "No ɗum woniri?!" Maaku: "Ɗum ko immorde e pittaali mo'on". Pellet, Alla ko kaɗtanɗo kala huunde.

166

وَمَآ أَصَٰبَكُمۡ يَوۡمَ ٱلۡتَقَى ٱلۡجَمۡعَانِ فَبِإِذۡنِ ٱللَّهِ وَلِيَعۡلَمَ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ

Wama asabakum yawma iltaqa aljamAAani fabiithni Allahi waliyaAAlama almumineena

Ko heɓi on kon ñande dente ɗen ɗiɗe fottunoo, ko e Duŋayee(sakkitoore) Alla, e fii no Alla Anndira goŋɗinɓe ɓen.

167

وَلِيَعۡلَمَ ٱلَّذِينَ نَافَقُواْۚ وَقِيلَ لَهُمۡ تَعَالَوۡاْ قَٰتِلُواْ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ أَوِ ٱدۡفَعُواْۖ قَالُواْ لَوۡ نَعۡلَمُ قِتَالٗا لَّٱتَّبَعۡنَٰكُمۡۗ هُمۡ لِلۡكُفۡرِ يَوۡمَئِذٍ أَقۡرَبُ مِنۡهُمۡ لِلۡإِيمَٰنِۚ يَقُولُونَ بِأَفۡوَٰهِهِم مَّا لَيۡسَ فِي قُلُوبِهِمۡۚ وَٱللَّهُ أَعۡلَمُ بِمَا يَكۡتُمُونَ

WaliyaAAlama allatheena nafaqoo waqeela lahum taAAalaw qatiloo fee sabeeli Allahi awi idfaAAoo qaloo law naAAlamu qitalan laittabaAAnakum hum lilkufri yawmaithin aqrabu minhum lileemani yaqooloona biafwahihim ma laysa fee quloobihim waAllahu aAAlamu bima yaktumoona

e no O Anndira ɓen naafiqiiɓe, ɓe wi'anaa: "ngaree kaɓeɗon fii laawol Alla ngol maa duñon". Ɓe wi'i: "Si meɗen ganndunoo hare men jokkay on". Kamɓe nden ñande heen, ko keeferaaku ngun ɓurnoo ɓaɗtaade e dii goŋɗinal ngal : hiɓe wowlira kunnduɗe maɓɓe ko alaa e ɓerɗe maɓɓe. Ko Alla Ɓuri Anndude ko ɓe soomi.

168

ٱلَّذِينَ قَالُواْ لِإِخۡوَٰنِهِمۡ وَقَعَدُواْ لَوۡ أَطَاعُونَا مَا قُتِلُواْۗ قُلۡ فَٱدۡرَءُواْ عَنۡ أَنفُسِكُمُ ٱلۡمَوۡتَ إِن كُنتُمۡ صَٰدِقِينَ

Allatheena qaloo liikhwanihim waqaAAadoo law ataAAoona ma qutiloo qul faidraoo AAan anfusikumu almawta in kuntum sadiqeena

Ɓeen wi'anɓe musiɗɓe maɓɓe, ɓe njooɗii: "Si tawno ɓe ɗoftino men, ɓe mbaretanooke". Makku: "Pottinee maayde nden e pittaali mo'on si on laatike gooŋɗuɓe!".

169

وَلَا تَحۡسَبَنَّ ٱلَّذِينَ قُتِلُواْ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ أَمۡوَٰتَۢاۚ بَلۡ أَحۡيَآءٌ عِندَ رَبِّهِمۡ يُرۡزَقُونَ

Wala tahsabanna allatheena qutiloo fee sabeeli Allahi amwatan bal ahyaon AAinda rabbihim yurzaqoona

Wata a sikku ɓen waraaɓe fii laawol Alla ngol ko maayuɓe, ko woni: ko wuuruɓe ka Joomi maɓɓe hiɓe arsikinee,

170

فَرِحِينَ بِمَآ ءَاتَىٰهُمُ ٱللَّهُ مِن فَضۡلِهِۦ وَيَسۡتَبۡشِرُونَ بِٱلَّذِينَ لَمۡ يَلۡحَقُواْ بِهِم مِّنۡ خَلۡفِهِمۡ أَلَّا خَوۡفٌ عَلَيۡهِمۡ وَلَا هُمۡ يَحۡزَنُونَ

Fariheena bima atahumu Allahu min fadlihi wayastabshiroona biallatheena lam yalhaqoo bihim min khalfihim alla khawfun AAalayhim wala hum yahzanoona

hiɓe mbeltori ko Alla Okki ɓe kon e Ɓural Makko, hiɓe mbeltina ɓen [siɗɓe] maɓɓe ɓe ɓe hawraani e mu'un ɓaawo maɓɓe, wonnde kulol alanaa ɓe, wanaa kamɓe woni ko sunoytoo.

171

۞يَسۡتَبۡشِرُونَ بِنِعۡمَةٖ مِّنَ ٱللَّهِ وَفَضۡلٖ وَأَنَّ ٱللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجۡرَ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ

Yastabshiroona biniAAmatin mina Allahi wafadlin waanna Allaha la yudeeAAu ajra almumineena

Hiɓe mbeltora( weltoro) dokke immo rde ka Alla e ɓural. E wonnde pellet, Alla yeebataako njoɓdi goŋɗinɓe ɓen.

172

ٱلَّذِينَ ٱسۡتَجَابُواْ لِلَّهِ وَٱلرَّسُولِ مِنۢ بَعۡدِ مَآ أَصَابَهُمُ ٱلۡقَرۡحُۚ لِلَّذِينَ أَحۡسَنُواْ مِنۡهُمۡ وَٱتَّقَوۡاْ أَجۡرٌ عَظِيمٌ

Allatheena istajaboo lillahi waalrrasooli min baAAdi ma asabahumu alqarhu lillatheena ahsanoo minhum waittaqaw ajrun AAatheemun

Ɓen nootiiɓe Alla e Nulaaɗo on ɓaawo nde barmeere nden heɓi ɓe. Hino woodani ɓen moƴƴinɓe e maɓɓe ɓe kulii Alla, njoɓdi mawndi.

173

ٱلَّذِينَ قَالَ لَهُمُ ٱلنَّاسُ إِنَّ ٱلنَّاسَ قَدۡ جَمَعُواْ لَكُمۡ فَٱخۡشَوۡهُمۡ فَزَادَهُمۡ إِيمَٰنٗا وَقَالُواْ حَسۡبُنَا ٱللَّهُ وَنِعۡمَ ٱلۡوَكِيلُ

Allatheena qala lahumu alnnasu inna alnnasa qad jamaAAoo lakum faikhshawhum fazadahum eemanan waqaloo hasbuna Allahu waniAAma alwakeelu

Ɓen ɓe yimɓe ɓen wi'annoo: "Pellet yimɓe ɓen mooɓanike on, kuleeɓe". Ɗum ɓeydi ɓe goŋɗinal, ɓe wi': "Alla yonii men, O moƴƴii yonndinoraaɗo".

174

فَٱنقَلَبُواْ بِنِعۡمَةٖ مِّنَ ٱللَّهِ وَفَضۡلٖ لَّمۡ يَمۡسَسۡهُمۡ سُوٓءٞ وَٱتَّبَعُواْ رِضۡوَٰنَ ٱللَّهِۗ وَٱللَّهُ ذُو فَضۡلٍ عَظِيمٍ

Fainqalaboo biniAAmatin mina Allahi wafadlin lam yamsashum sooon waittabaAAoo ridwana Allahi waAllahu thoo fadlin AAatheemin

Ɓe ruttodi e dokke immorde ka Alla e ɓural, bone hewtaali ɓe, ɓe jokki yarluyee Alla on. Alla ko Jom-ɓural mawngal.

175

إِنَّمَا ذَٰلِكُمُ ٱلشَّيۡطَٰنُ يُخَوِّفُ أَوۡلِيَآءَهُۥ فَلَا تَخَافُوهُمۡ وَخَافُونِ إِن كُنتُم مُّؤۡمِنِينَ

Innama thalikumu alshshaytanu yukhawwifu awliyaahu fala takhafoohum wakhafooni in kuntum mumineena

Nganndee pellet, ɗum mo'on ko seytaane : himo hulɓinira ɗum weldiiɓe makko ɓen. Wata on kul ɓe, kulee Lam, si on laatike goŋɗimɓe.

176

وَلَا يَحۡزُنكَ ٱلَّذِينَ يُسَٰرِعُونَ فِي ٱلۡكُفۡرِۚ إِنَّهُمۡ لَن يَضُرُّواْ ٱللَّهَ شَيۡـٔٗاۚ يُرِيدُ ٱللَّهُ أَلَّا يَجۡعَلَ لَهُمۡ حَظّٗا فِي ٱلۡأٓخِرَةِۖ وَلَهُمۡ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Wala yahzunka allatheena yusariAAoona fee alkufri innahum lan yadurroo Allaha shayan yureedu Allahu alla yajAAala lahum haththan fee alakhirati walahum AAathabun AAatheemun

Wata sunine ɓen yaccotooɓe e keeferaaku, pellet, ɓen lorrataa Alla hay huunde. Alla Yiɗi ko nde o waa-sata Waɗannde geɗal ka laakara. No woodani ɓe lepte mawɗe.

177

إِنَّ ٱلَّذِينَ ٱشۡتَرَوُاْ ٱلۡكُفۡرَ بِٱلۡإِيمَٰنِ لَن يَضُرُّواْ ٱللَّهَ شَيۡـٔٗاۖ وَلَهُمۡ عَذَابٌ أَلِيمٞ

Inna allatheena ishtarawoo alkufra bialeemani lan yadurroo Allaha shayan walahum AAathabun aleemun

Pellet, ɓen sottitoriiɓe keeferaaku ngun goŋɗinal, ɓe lorrataa Alla hay huunde. Hino woodani ɓe lepte muusuɗe.

178

وَلَا يَحۡسَبَنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓاْ أَنَّمَا نُمۡلِي لَهُمۡ خَيۡرٞ لِّأَنفُسِهِمۡۚ إِنَّمَا نُمۡلِي لَهُمۡ لِيَزۡدَادُوٓاْ إِثۡمٗاۖ وَلَهُمۡ عَذَابٞ مُّهِينٞ

Wala yahsabanna allatheena kafaroo annama numlee lahum khayrun lianfusihim innama numlee lahum liyazdadoo ithman walahum AAathabun muheenun

Wota ɓeen yedduɓe cikku won de ko Min Neeɓnirani ɓe kon ko moƴƴere pittaali ɗin. Anndu pellet, ko Min Neeɓirani ɓe ko no ɓe ɓeydora bakkaat. Hino woodani ɓe lepte hkynayɗe.

179

مَّا كَانَ ٱللَّهُ لِيَذَرَ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ عَلَىٰ مَآ أَنتُمۡ عَلَيۡهِ حَتَّىٰ يَمِيزَ ٱلۡخَبِيثَ مِنَ ٱلطَّيِّبِۗ وَمَا كَانَ ٱللَّهُ لِيُطۡلِعَكُمۡ عَلَى ٱلۡغَيۡبِ وَلَٰكِنَّ ٱللَّهَ يَجۡتَبِي مِن رُّسُلِهِۦ مَن يَشَآءُۖ فَـَٔامِنُواْ بِٱللَّهِ وَرُسُلِهِۦۚ وَإِن تُؤۡمِنُواْ وَتَتَّقُواْ فَلَكُمۡ أَجۡرٌ عَظِيمٞ

Ma kana Allahu liyathara almumineena AAala ma antum AAalayhi hatta yameeza alkhabeetha mina alttayyibi wama kana Allahu liyutliAAakum AAala alghaybi walakinna Allaha yajtabee min rusulihi man yashao faaminoo biAllahi warusulihi wain tuminoo watattaqoo falakum ajrun AAatheemun

Laatanaaki Alla nde O Accata goŋɗimɓe ɓen e hoore ko wonɗon e mun kon haa O Senndindira soɓuɗo e laaɓuɗo. Laatanaaki Alla kadi nde O Ƴelliŋta on e ko wirnii kon, si ko woni, Alla no Suɓora e Nulaaɓe Makko ɓen on mo O Muuyi. nGooŋɗinee Alla e Nulaaɓe Makko ɓen, si on goŋɗinii on goŋɗii, hino woodani on njoɓdi mawndi.

180

وَلَا يَحۡسَبَنَّ ٱلَّذِينَ يَبۡخَلُونَ بِمَآ ءَاتَىٰهُمُ ٱللَّهُ مِن فَضۡلِهِۦ هُوَ خَيۡرٗا لَّهُمۖ بَلۡ هُوَ شَرّٞ لَّهُمۡۖ سَيُطَوَّقُونَ مَا بَخِلُواْ بِهِۦ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِۗ وَلِلَّهِ مِيرَٰثُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۗ وَٱللَّهُ بِمَا تَعۡمَلُونَ خَبِيرٞ

Wala yahsabanna allatheena yabkhaloona bima atahummu Allahu min fadlihi huwa khayran lahum bal huwa sharrun lahum sayutawwaqoona ma bakhiloo bihi yawma alqiyamati walillahi meerathu alssamawati waalardi waAllahu bima taAAmaloona khabeerun

Wata ɓen wuddirooɓe ko Alla Okki ɓe kon e Ɓural Makko sikku ɗum ko moƴƴere wonannde ɓe. Si ko woni, ɗum ko bone wonannde ɓe. Arma ɓe ŋannanoye ko ɓe wuddiri kon Ñande Darngal. Ko Alla woodani ndonndi kammuuli ɗin e leydi ndin. Alla ko Humpitiiɗo ko golloton.

181

لَّقَدۡ سَمِعَ ٱللَّهُ قَوۡلَ ٱلَّذِينَ قَالُوٓاْ إِنَّ ٱللَّهَ فَقِيرٞ وَنَحۡنُ أَغۡنِيَآءُۘ سَنَكۡتُبُ مَا قَالُواْ وَقَتۡلَهُمُ ٱلۡأَنۢبِيَآءَ بِغَيۡرِ حَقّٖ وَنَقُولُ ذُوقُواْ عَذَابَ ٱلۡحَرِيقِ

Laqad samiAAa Allahu qawla allatheena qaloo inna Allaha faqeerun wanahnu aghniyaon sanaktubu ma qaloo waqatlahumu alanbiyaa bighayri haqqin wanaqoolu thooqoo AAathaba alhareeqi

Gooŋɗii Allaahu on Nanii konngol ɓen wi'uɓe: "Alla ko baasɗo menen ko men alɗuɓe!". Arma Men winnda ko ɓe wowli kon e wargol ɓe ngol Annabaaɓe ɓen ko aldaa e goonga, Men Daala: "Meeɗee lepte sunna-royta"

182

ذَٰلِكَ بِمَا قَدَّمَتۡ أَيۡدِيكُمۡ وَأَنَّ ٱللَّهَ لَيۡسَ بِظَلَّامٖ لِّلۡعَبِيدِ

Thalika bima qaddamat aydeekum waanna Allaha laysa bithallamin lilAAabeedi

Ɗuym waɗirii sabu ko juuɗe mon ɗen ngardini kon. E won de pellet, Alla Wonaani tooñoowo jeyaaɓe ɓen.

183

ٱلَّذِينَ قَالُوٓاْ إِنَّ ٱللَّهَ عَهِدَ إِلَيۡنَآ أَلَّا نُؤۡمِنَ لِرَسُولٍ حَتَّىٰ يَأۡتِيَنَا بِقُرۡبَانٖ تَأۡكُلُهُ ٱلنَّارُۗ قُلۡ قَدۡ جَآءَكُمۡ رُسُلٞ مِّن قَبۡلِي بِٱلۡبَيِّنَٰتِ وَبِٱلَّذِي قُلۡتُمۡ فَلِمَ قَتَلۡتُمُوهُمۡ إِن كُنتُمۡ صَٰدِقِينَ

Allatheena qaloo inna Allaha AAahida ilayna alla numina lirasoolin hatta yatiyana biqurbanin takuluhu alnnaru qul qad jaakum rusulun min qablee bialbayyinati wabiallathee qultum falima qataltumoohum in kutum sadiqeena

Ɓen wi'uɓe: "Alla Ahodii e amen wota men goŋɗin Nulaaɗo woo haa on addana men ɓaɗtorɗum, yiite no ñaama ɗum". Maaku: "Goŋɗii Nulaaɓe goo ado am addaniino on ɓanngannduyeeji e kon ko wi'uɗon, e ko waranɗon ɓen si on laatike goognuɓe?".

184

فَإِن كَذَّبُوكَ فَقَدۡ كُذِّبَ رُسُلٞ مِّن قَبۡلِكَ جَآءُو بِٱلۡبَيِّنَٰتِ وَٱلزُّبُرِ وَٱلۡكِتَٰبِ ٱلۡمُنِيرِ

Fain kaththabooka faqad kuththiba rusulun min qablika jaoo bialbayyinati waalzzuburi waalkitabi almuneeri

Si ɓe njeddii ma, gooŋɗii Nulaaɓe goo ado maa pennanooma, ɓe ngadduno e Ɓanngannduyeeji (peeñɗi) Ɗeri e Deftere jalbuunde.

185

كُلُّ نَفۡسٖ ذَآئِقَةُ ٱلۡمَوۡتِۗ وَإِنَّمَا تُوَفَّوۡنَ أُجُورَكُمۡ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِۖ فَمَن زُحۡزِحَ عَنِ ٱلنَّارِ وَأُدۡخِلَ ٱلۡجَنَّةَ فَقَدۡ فَازَۗ وَمَا ٱلۡحَيَوٰةُ ٱلدُّنۡيَآ إِلَّا مَتَٰعُ ٱلۡغُرُورِ

Kullu nafsin thaiqatu almawti wainnama tuwaffawna ojoorakum yawma alqiyamati faman zuhziha AAani alnnari waodkhila aljannata faqad faza wama alhayatu alddunya illa mataAAu alghuroori

Kala woŋkii meeɗay maayde. Pellet, ko on hunnaŋteeɓe njoɓdiiji mon ɗin Ñande Darngal. Kala on pottinaaɗo e yiite ngen o naadaa Aljanna, goŋɗii o malaama. Nguurda aduna ɗam wonaani si wanaa dakammehun hodaykun.

186

۞لَتُبۡلَوُنَّ فِيٓ أَمۡوَٰلِكُمۡ وَأَنفُسِكُمۡ وَلَتَسۡمَعُنَّ مِنَ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ مِن قَبۡلِكُمۡ وَمِنَ ٱلَّذِينَ أَشۡرَكُوٓاْ أَذٗى كَثِيرٗاۚ وَإِن تَصۡبِرُواْ وَتَتَّقُواْ فَإِنَّ ذَٰلِكَ مِنۡ عَزۡمِ ٱلۡأُمُورِ

Latublawunna fee amwalikum waanfusikum walatasmaAAunna mina allatheena ootoo alkitaba min qablikum wamina allatheena ashrakoo athan katheeran wain tasbiroo watattaqoo fainna thalika min AAazmi alomoori

Ma on njarribore jawɗeele mon ɗen e pittaali mon ɗin, ma on nanir ɓen okkaaɓe Defte ɓen ado mooɗo e ɓen sirkuɓe lorra ɗuɗuka. Si on muññike on goŋɗii, pellet, nganndee ɗum, ko jeyaaɗum e pellite fiyakuuji.

187

وَإِذۡ أَخَذَ ٱللَّهُ مِيثَٰقَ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ لَتُبَيِّنُنَّهُۥ لِلنَّاسِ وَلَا تَكۡتُمُونَهُۥ فَنَبَذُوهُ وَرَآءَ ظُهُورِهِمۡ وَٱشۡتَرَوۡاْ بِهِۦ ثَمَنٗا قَلِيلٗاۖ فَبِئۡسَ مَا يَشۡتَرُونَ

Waith akhatha Allahu meethaqa allatheena ootoo alkitaba latubayyinunnahu lilnnasi wala taktumoonahu fanabathoohu waraa thuhoorihim waishtaraw bihi thamanan qaleelan fabisa ma yashtaroona

Jaŋtii tuma nde Alla Ƴettunoo Ahadi e okkaaɓe Deftere ɓen : "Ma on ɓannginannde yimɓe hara on cuuɗaani nde". Ɓe mbernii ndi ɓaawo maɓɓe ɓe sodtitori ndi coggel pamarel! Bonii ko ɓe soɗtitori!

188

لَا تَحۡسَبَنَّ ٱلَّذِينَ يَفۡرَحُونَ بِمَآ أَتَواْ وَّيُحِبُّونَ أَن يُحۡمَدُواْ بِمَا لَمۡ يَفۡعَلُواْ فَلَا تَحۡسَبَنَّهُم بِمَفَازَةٖ مِّنَ ٱلۡعَذَابِۖ وَلَهُمۡ عَذَابٌ أَلِيمٞ

La tahsabanna allatheena yafrahoona bima ataw wayuhibboona an yuhmadoo bima lam yafAAaloo fala tahsabannahum bimafazatin mina alAAathabi walahum AAathabun aleemun

Wata sikke ɓen weltorayɓe huunde nde ɓe okkaa, hiɓe yiɗi nde ɓe yettirtee ko ɓe mbaɗaani, wata sikku ɓen ko daɗayɓe lepte ɗen. Hino woodani ɓe lepte muusuɗe.

189

وَلِلَّهِ مُلۡكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۗ وَٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٌ

Walillahi mulku alssamawati waalardi waAllahu AAala kulli shayin qadeerun

Ko Alla Woodani Laamu kammuuli ɗin e leydi ndin. Alla ko kattanɗo kala huunde.

190

إِنَّ فِي خَلۡقِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ وَٱخۡتِلَٰفِ ٱلَّيۡلِ وَٱلنَّهَارِ لَأٓيَٰتٖ لِّأُوْلِي ٱلۡأَلۡبَٰبِ

Inna fee khalqi alssamawati waalardi waikhtilafi allayli waalnnahari laayatin liolee alalbabi

Pellet, no e tagugol kammuuli ɗin e leydi ndin e luutondirgol jemma e ñalawma ngol, ko Aayeeje wonannde ɓen haqqilooɓe.

191

ٱلَّذِينَ يَذۡكُرُونَ ٱللَّهَ قِيَٰمٗا وَقُعُودٗا وَعَلَىٰ جُنُوبِهِمۡ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلۡقِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ رَبَّنَا مَا خَلَقۡتَ هَٰذَا بَٰطِلٗا سُبۡحَٰنَكَ فَقِنَا عَذَابَ ٱلنَّارِ

Allatheena yathkuroona Allaha qiyaman waquAAoodan waAAala junoobihim wayatafakkaroona fee khalqi alssamawati waalardi rabbana ma khalaqta hatha batilan subhanaka faqina AAathaba alnnari

Ɓen annditooɓe Alla ka ɓe darii e ka ɓe jooɗii e ka ɓe lelori becce maɓɓe, hiɓe miijitoo fii takgol kammuuli ɗin e leydi ndin : "Joomi amen, A Tagiraani ɗum meere, senayee woodanii Ma, Ɗaɗndu men lepte yiite".

192

رَبَّنَآ إِنَّكَ مَن تُدۡخِلِ ٱلنَّارَ فَقَدۡ أَخۡزَيۡتَهُۥۖ وَمَا لِلظَّـٰلِمِينَ مِنۡ أَنصَارٖ

Rabbana innaka man tudkhili alnnara faqad akhzaytahu wama lilththalimeena min ansarin

Joomo amen, pellet, An, Mo Naaduɗaa yiite, goŋɗii A Hoynii mo. Alanaa tooñooɓe ɓen wallooɓe.

193

رَّبَّنَآ إِنَّنَا سَمِعۡنَا مُنَادِيٗا يُنَادِي لِلۡإِيمَٰنِ أَنۡ ءَامِنُواْ بِرَبِّكُمۡ فَـَٔامَنَّاۚ رَبَّنَا فَٱغۡفِرۡ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرۡ عَنَّا سَيِّـَٔاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ ٱلۡأَبۡرَارِ

Rabbana innana samiAAna munadiyan yunadee lileemani an aminoo birabbikum faamanna rabbana faighfir lana thunoobana wakaffir AAanna sayyiatina watawaffana maAAa alabrari

Joomi amen, menen men nanii noddoowo no nodda e goŋɗinal wonnde : "Goŋɗinee Joomi mon", men gomɗini. Joomi amen, Haforan men junuubi amen, Motanaa men boneeji amen, mbarda men e ɗigguɓe ɓen.

194

رَبَّنَا وَءَاتِنَا مَا وَعَدتَّنَا عَلَىٰ رُسُلِكَ وَلَا تُخۡزِنَا يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِۖ إِنَّكَ لَا تُخۡلِفُ ٱلۡمِيعَادَ

Rabbana waatina ma waAAadtana AAala rusulika wala tukhzina yawma alqiyamati innaka la tukhlifu almeeAAada

Joomi amen, Okku men ko poduɗaa men kon e dow Nulaaɓe Maa ɓen, wata A Hoynu men Ñande Darngal. Pellet, An A Lunndotaako fodoore.

195

فَٱسۡتَجَابَ لَهُمۡ رَبُّهُمۡ أَنِّي لَآ أُضِيعُ عَمَلَ عَٰمِلٖ مِّنكُم مِّن ذَكَرٍ أَوۡ أُنثَىٰۖ بَعۡضُكُم مِّنۢ بَعۡضٖۖ فَٱلَّذِينَ هَاجَرُواْ وَأُخۡرِجُواْ مِن دِيَٰرِهِمۡ وَأُوذُواْ فِي سَبِيلِي وَقَٰتَلُواْ وَقُتِلُواْ لَأُكَفِّرَنَّ عَنۡهُمۡ سَيِّـَٔاتِهِمۡ وَلَأُدۡخِلَنَّهُمۡ جَنَّـٰتٖ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ ثَوَابٗا مِّنۡ عِندِ ٱللَّهِۚ وَٱللَّهُ عِندَهُۥ حُسۡنُ ٱلثَّوَابِ

Faistajaba lahum rabbuhum annee la odeeAAu AAamala AAamilin minkum min thakarin aw ontha baAAdukum min baAAdin faallatheena hajaroo waokhrijoo min diyarihim waoothoo fee sabeelee waqataloo waqutiloo laokaffiranna AAanhum sayyiatihim walaodkhilannahum jannatin tajree min tahtiha alanharu thawaban min AAindi Allahi waAllahu AAindahu husnu alththawabi

Joomi maɓɓe Jaabinani ɓe : Min Mi Yeebataa golle golloowo e mooɗon, woni gorko maa debbo, yoga e mooɗon iwde e yoga. Ɓen ferɓe yaltinaa ka galleeji mun,ɓe lorraa e Laawol Am ngol, ɓe kaɓaa ɓe mbaraa, ko pellet Min hafratɓe bonɗi maɓɓe ɗin, e ko pellet Mi Naatnay ɓe Aljanna ɗi caatli no ila e mun, ɗum ko njoɓdi immorde ka Alla, No ka Alla njoɓdi moƴƴundi.

196

لَا يَغُرَّنَّكَ تَقَلُّبُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ فِي ٱلۡبِلَٰدِ

La yaghurrannaka taqallubu allatheena kafaroo fee albiladi

Wata hode yiltondirgol ɓen heeferɓe ka leydi .

197

مَتَٰعٞ قَلِيلٞ ثُمَّ مَأۡوَىٰهُمۡ جَهَنَّمُۖ وَبِئۡسَ ٱلۡمِهَادُ

MataAAun qaleelun thumma mawahum jahannamu wabisa almihadu

dakammeyon pamaroy, hooti jaaƴnde maɓɓe nden ko jahannama, nge bonii ndaɗɗo!

198

لَٰكِنِ ٱلَّذِينَ ٱتَّقَوۡاْ رَبَّهُمۡ لَهُمۡ جَنَّـٰتٞ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَا نُزُلٗا مِّنۡ عِندِ ٱللَّهِۗ وَمَا عِندَ ٱللَّهِ خَيۡرٞ لِّلۡأَبۡرَارِ

Lakini allatheena ittaqaw rabbahum lahum jannatun tajree min tahtiha alanharu khalideena feeha nuzulan min AAindi Allahi wama AAinda Allahi khayrun lilabrari

Kono ɓen huluɓe Joomi maɓɓe, hino woodani ɓe Aljannaaji, hino ila ley majji caatli; ko ɓe duumotooɓe nder majji, ɗum ko jipporde immorde ka Alla. Ko woni ka Alla ɓuri moƴƴani ɗigguɓe ɓen.

199

وَإِنَّ مِنۡ أَهۡلِ ٱلۡكِتَٰبِ لَمَن يُؤۡمِنُ بِٱللَّهِ وَمَآ أُنزِلَ إِلَيۡكُمۡ وَمَآ أُنزِلَ إِلَيۡهِمۡ خَٰشِعِينَ لِلَّهِ لَا يَشۡتَرُونَ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ ثَمَنٗا قَلِيلًاۚ أُوْلَـٰٓئِكَ لَهُمۡ أَجۡرُهُمۡ عِندَ رَبِّهِمۡۗ إِنَّ ٱللَّهَ سَرِيعُ ٱلۡحِسَابِ

Wainna min ahli alkitabi laman yuminu biAllahi wama onzila ilaykum wama onzila ilayhim khashiAAeena lillahi la yashtaroona biayati Allahi thamanan qaleelan olaika lahum ajruhum AAinda rabbihim inna Allaha sareeAAu alhisabi

Pellet, no e yimɓe Defte ɓen, on goŋɗinɗo Alla e ko Jippinaa e mon kon, e ko Jippinaa e maɓɓe kon ; yaŋkinanii ɓe Alla, ɓe waɗtitirtaa Aayeeje Alla ɗen coggeloy pamaroy. Ɓen, hino woodani ɓe njoɓdi maɓɓe ndin ka Joomi maɓɓe. Pellet, Alla ko Yaawuɗo ñaawoore.

200

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱصۡبِرُواْ وَصَابِرُواْ وَرَابِطُواْ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ لَعَلَّكُمۡ تُفۡلِحُونَ

Ya ayyuha allatheena amanoo isbiroo wasabiroo warabitoo waittaqoo Allaha laAAallakum tuflihoona

Ko onon yo goŋɗinɓe, muññee, fooliron muñal, tuuntondɗon, kulon Alla, belajo'o on maloyete.