← Suuraji fof
Suurah 5120 ayaaji

المائدة

Al-Ma'idah

The Table Spread

Firoore

Suɓo ɗemngal

1

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَوۡفُواْ بِٱلۡعُقُودِۚ أُحِلَّتۡ لَكُم بَهِيمَةُ ٱلۡأَنۡعَٰمِ إِلَّا مَا يُتۡلَىٰ عَلَيۡكُمۡ غَيۡرَ مُحِلِّي ٱلصَّيۡدِ وَأَنتُمۡ حُرُمٌۗ إِنَّ ٱللَّهَ يَحۡكُمُ مَا يُرِيدُ

Ya ayyuha allatheena amanoo awfoo bialAAuqoodi ohillat lakum baheematu alanAAami illa ma yutla AAalaykum ghayra muhillee alssaydi waantum hurumun inna Allaha yahkumu ma yureedu

Een hey y mon gooŋɗiɓe, kuuɓnee piɓe ahadiiji ɗin. One ndknanama neemoraajiɗi mummunteeji ɗii si wonaa ko ɗuume ko no dursitee dow, mon tawa wona on dakintinɓe baañugol tawa hoɗon korminii. Pellet, Alla no Ñaawa ɗuum ko o Faalaa.

2

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تُحِلُّواْ شَعَـٰٓئِرَ ٱللَّهِ وَلَا ٱلشَّهۡرَ ٱلۡحَرَامَ وَلَا ٱلۡهَدۡيَ وَلَا ٱلۡقَلَـٰٓئِدَ وَلَآ ءَآمِّينَ ٱلۡبَيۡتَ ٱلۡحَرَامَ يَبۡتَغُونَ فَضۡلٗا مِّن رَّبِّهِمۡ وَرِضۡوَٰنٗاۚ وَإِذَا حَلَلۡتُمۡ فَٱصۡطَادُواْۚ وَلَا يَجۡرِمَنَّكُمۡ شَنَـَٔانُ قَوۡمٍ أَن صَدُّوكُمۡ عَنِ ٱلۡمَسۡجِدِ ٱلۡحَرَامِ أَن تَعۡتَدُواْۘ وَتَعَاوَنُواْ عَلَى ٱلۡبِرِّ وَٱلتَّقۡوَىٰۖ وَلَا تَعَاوَنُواْ عَلَى ٱلۡإِثۡمِ وَٱلۡعُدۡوَٰنِۚ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَۖ إِنَّ ٱللَّهَ شَدِيدُ ٱلۡعِقَابِ

Ya ayyuha allatheena amanoo la tuhilloo shaAAaira Allahi wala alshshahra alharama wala alhadya wala alqalaida wala ammeena albayta alharama yabtaghoona fadlan min rabbihim waridwanan waitha halaltum faistadoo wala yajrimannakum shanaanu qawmin an saddookum AAani almasjidi alharami an taAAtadoo wataAAawanoo AAala albirri waalttaqwa wala taAAawanoo AAala alithmi waalAAudwani waittaqoo Allaha inna Allaha shadeedu alAAiqabi

Eeheh mon gooŋɗinɓe, wata on ndaknu maandeeji Alla ɗi, wanaa lebbi korminaaɗi ɗi, wonaa haddiyaaji ɗin neldaaɗi, wanaa ɗin meedaaɗiɗi, waoaa ɓen fa'andiiɓe [faandii] Suudu jormanteeru ndu heɓe ɗaɓɓa ɓural immorde ka Joom maɓɓe e weluya. Si on ndaktiniima [ehajju maa e 'umra], mbaañee. Wota ngañngu yimɓe duñu on fii ɓe paddima on ga e Suudu hormateery ndun, nde njellinton. (keeri) mbaallindireee dow ɗiggere e kulol Wota on mballindir e hoore bakkaate e ngañngul. Kulee Alla. Pellet, Alla ko caɗtuɗo lepte.

3

حُرِّمَتۡ عَلَيۡكُمُ ٱلۡمَيۡتَةُ وَٱلدَّمُ وَلَحۡمُ ٱلۡخِنزِيرِ وَمَآ أُهِلَّ لِغَيۡرِ ٱللَّهِ بِهِۦ وَٱلۡمُنۡخَنِقَةُ وَٱلۡمَوۡقُوذَةُ وَٱلۡمُتَرَدِّيَةُ وَٱلنَّطِيحَةُ وَمَآ أَكَلَ ٱلسَّبُعُ إِلَّا مَا ذَكَّيۡتُمۡ وَمَا ذُبِحَ عَلَى ٱلنُّصُبِ وَأَن تَسۡتَقۡسِمُواْ بِٱلۡأَزۡلَٰمِۚ ذَٰلِكُمۡ فِسۡقٌۗ ٱلۡيَوۡمَ يَئِسَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِن دِينِكُمۡ فَلَا تَخۡشَوۡهُمۡ وَٱخۡشَوۡنِۚ ٱلۡيَوۡمَ أَكۡمَلۡتُ لَكُمۡ دِينَكُمۡ وَأَتۡمَمۡتُ عَلَيۡكُمۡ نِعۡمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ ٱلۡإِسۡلَٰمَ دِينٗاۚ فَمَنِ ٱضۡطُرَّ فِي مَخۡمَصَةٍ غَيۡرَ مُتَجَانِفٖ لِّإِثۡمٖ فَإِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٞ رَّحِيمٞ

Hurrimat AAalaykumu almaytatu waalddamu walahmu alkhinzeeri wama ohilla lighayri Allahi bihi waalmunkhaniqatu waalmawqoothatu waalmutaraddiyatu waalnnateehatu wama akala alssabuAAu illa ma thakkaytum wama thubiha AAala alnnusubi waan tastaqsimoo bialazlami thalikum fisqun alyawma yaisa allatheena kafaroo min deenikum fala takhshawhum waikhshawni alyawma akmaltu lakum deenakum waatmamtu AAalaykum niAAmatee waradeetu lakumu alislama deenan famani idturra fee makhmasatin ghayra mutajanifin liithmin fainna Allaha ghafoorun raheemun

Harminaama e dow mooɗon : jiibe, e ƴiiƴam, e teewu ngiroowu(mbaba Tuga) kala ko ewnoraa ko wanaa Innde Alla e kirsol, e ɗeɗɗii ngol, e luubaa(lukkangol) ngol, e pukiii ngol, e kawa ngol, e ko ñanfenji ɗin ñaami -si wanaa ko kirsuɗon, e ko hirsanaa sanamuuji ɗin, e nde ceetndinorton payanɗe ɗen. Ɗum mooɗon ko yaltude. ɗoftaare Hannde yedduɓe ɓen taƴike e diine mon o, wota on kulee ɓe, kulee kam. Hannde Mi timminanii on diine mon oo mi timminii e dow mooɗon dokkam ɗe. Mi welanaama on Lislaamu on diine. Kala on ɓittiiɗo e heege hara wanaa o jawtuɗo [ooñii] e bakkaatu on, pellet, Alla ko kafrowo, jurmotooɗo.

4

يَسۡـَٔلُونَكَ مَاذَآ أُحِلَّ لَهُمۡۖ قُلۡ أُحِلَّ لَكُمُ ٱلطَّيِّبَٰتُ وَمَا عَلَّمۡتُم مِّنَ ٱلۡجَوَارِحِ مُكَلِّبِينَ تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمَّا عَلَّمَكُمُ ٱللَّهُۖ فَكُلُواْ مِمَّآ أَمۡسَكۡنَ عَلَيۡكُمۡ وَٱذۡكُرُواْ ٱسۡمَ ٱللَّهِ عَلَيۡهِۖ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَۚ إِنَّ ٱللَّهَ سَرِيعُ ٱلۡحِسَابِ

Yasaloonaka matha ohilla lahum qul ohilla lakumu alttayyibatu wama AAallamtum mina aljawarihi mukallibeena tuAAallimoonahunna mimma AAallamakumu Allahu fakuloo mimma amsakna AAalaykum waothkuroo isma Allahi AAalayhi waittaqoo Allaha inna Allaha sareeAAu alhisabi

Heɓe naamnomaa ko holɗuum ɓe ndaknanaa ? Maaku : "on ndaknanaama laaɓɗi ɗi n, e ko ganndinɗon immorde e barminayɗi, hiɗon nganndina ɗi ko Alla Anndini on ; ñaamee e ko ɗi nanngani on, njaŋtoɗon Innde Alla e dow muuɗum. Kulee Alla. Pellet, Alla seeraani jaawuɗo hasboore.

5

ٱلۡيَوۡمَ أُحِلَّ لَكُمُ ٱلطَّيِّبَٰتُۖ وَطَعَامُ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ حِلّٞ لَّكُمۡ وَطَعَامُكُمۡ حِلّٞ لَّهُمۡۖ وَٱلۡمُحۡصَنَٰتُ مِنَ ٱلۡمُؤۡمِنَٰتِ وَٱلۡمُحۡصَنَٰتُ مِنَ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ مِن قَبۡلِكُمۡ إِذَآ ءَاتَيۡتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ مُحۡصِنِينَ غَيۡرَ مُسَٰفِحِينَ وَلَا مُتَّخِذِيٓ أَخۡدَانٖۗ وَمَن يَكۡفُرۡ بِٱلۡإِيمَٰنِ فَقَدۡ حَبِطَ عَمَلُهُۥ وَهُوَ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ مِنَ ٱلۡخَٰسِرِينَ

Alyawma ohilla lakumu alttayyibatu wataAAamu allatheena ootoo alkitaba hillun lakum wataAAamukum hillun lahum waalmuhsanatu mina almuminati waalmuhsanatu mina allatheena ootoo alkitaba min qablikum itha ataytumoohunna ojoorahunna muhsineena ghayra musafiheena wala muttakhithee akhdanin waman yakfur bialeemani faqad habita AAamaluhu wahuwa fee alakhirati mina alkhasireena

Hannde on ndagknanaama laaɓɗi ɗin. Ñaamde nde okkaaɓe defte ɓen no daganii on, ñaamde mon no daganii ɓe. E saŋiiɓe gooŋɗinɓe ɓee, e saŋiiɓe okkaaɓe defte ɓee ko adii mon, si on njonnii ɓe teŋeeji maɓɓe ɗi, [wonon] saŋiiɓe tawa wonaa jinooɓe, wonaa jogitotooɓe njaatigi. Kala yeddu- ɗo gooŋɗinal ngal, gooŋɗii golle makko ɗen mbonii, on ɗon ka laakara ko o jeyaaɗo e hayruɓe(pertube) ɓe.

6

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ إِذَا قُمۡتُمۡ إِلَى ٱلصَّلَوٰةِ فَٱغۡسِلُواْ وُجُوهَكُمۡ وَأَيۡدِيَكُمۡ إِلَى ٱلۡمَرَافِقِ وَٱمۡسَحُواْ بِرُءُوسِكُمۡ وَأَرۡجُلَكُمۡ إِلَى ٱلۡكَعۡبَيۡنِۚ وَإِن كُنتُمۡ جُنُبٗا فَٱطَّهَّرُواْۚ وَإِن كُنتُم مَّرۡضَىٰٓ أَوۡ عَلَىٰ سَفَرٍ أَوۡ جَآءَ أَحَدٞ مِّنكُم مِّنَ ٱلۡغَآئِطِ أَوۡ لَٰمَسۡتُمُ ٱلنِّسَآءَ فَلَمۡ تَجِدُواْ مَآءٗ فَتَيَمَّمُواْ صَعِيدٗا طَيِّبٗا فَٱمۡسَحُواْ بِوُجُوهِكُمۡ وَأَيۡدِيكُم مِّنۡهُۚ مَا يُرِيدُ ٱللَّهُ لِيَجۡعَلَ عَلَيۡكُم مِّنۡ حَرَجٖ وَلَٰكِن يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمۡ وَلِيُتِمَّ نِعۡمَتَهُۥ عَلَيۡكُمۡ لَعَلَّكُمۡ تَشۡكُرُونَ

Ya ayyuha allatheena amanoo itha qumtum ila alssalati faighsiloo wujoohakum waaydiyakum ila almarafiqi waimsahoo biruoosikum waarjulakum ila alkaAAbayni wain kuntum junuban faittahharoo wain kuntum marda aw AAala safarin aw jaa ahadun minkum mina alghaiti aw lamastumu alnnisaa falam tajidoo maan fatayammamoo saAAeedan tayyiban faimsahoo biwujoohikum waaydeekum minhu ma yureedu Allahu liyajAAala AAalaykum min harajin walakin yureedu liyutahhirakum waliyutimma niAAmatahu AAalaykum laAAallakum tashkuroona

Eehey mon yo gooŋɗinɓe, si on ngummiima fa'adee e juulde, lootee jeece mon ɗe e juuɗe mon ɗen haa ka coɓɓuli, meskon ko'e mon ɗe e koyɗe mon ɗe haa ka kolɓule. Si on laatike won duɓe e janaaba laɓɓintoɗee. Si on laatike ñawnɓe, maa e hoore laawol,(ɗatngal )maa arii gooto e mooɗon,dow wuro maa on memondirii e rewɓe ɓen on keɓaani ndiyam, taamee e leydii laaɓndi : mashiron ndi jeece mon e juuɗe mon. Alla Fa'andaaki nde o waɗata e dow mooɗon ɓitteende, ko woni, Ko O Fa'andii, ko laɓɓingol on, e nde O timminta dokke Makko ɗed ow mooɗon, mbelejo'o, on njettat [Mo].

7

وَٱذۡكُرُواْ نِعۡمَةَ ٱللَّهِ عَلَيۡكُمۡ وَمِيثَٰقَهُ ٱلَّذِي وَاثَقَكُم بِهِۦٓ إِذۡ قُلۡتُمۡ سَمِعۡنَا وَأَطَعۡنَاۖ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمُۢ بِذَاتِ ٱلصُّدُورِ

Waothkuroo niAAmata Allahi AAalaykum wameethaqahu allathee wathaqakum bihi ith qultum samiAAna waataAAna waittaqoo Allaha inna Allaha AAaleemun bithati alssudoori

Nganditee dokke Alla on e dow mooɗon e Ahadi Makko ndi o aadondiri e mooɗon tuma mbii'noɗon : "min nanii men ɗoftiima". Kulee Alla. Pellet, Alla ko ganduɗo ko woni e ɓerɗe ɗen.

8

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ كُونُواْ قَوَّـٰمِينَ لِلَّهِ شُهَدَآءَ بِٱلۡقِسۡطِۖ وَلَا يَجۡرِمَنَّكُمۡ شَنَـَٔانُ قَوۡمٍ عَلَىٰٓ أَلَّا تَعۡدِلُواْۚ ٱعۡدِلُواْ هُوَ أَقۡرَبُ لِلتَّقۡوَىٰۖ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَۚ إِنَّ ٱللَّهَ خَبِيرُۢ بِمَا تَعۡمَلُونَ

Ya ayyuha allatheena amanoo koonoo qawwameena lillahi shuhadaa bialqisti wala yajrimannakum shanaanu qawmin AAala alla taAAdiloo iAAdiloo huwa aqrabu lilttaqwa waittaqoo Allaha inna Allaha khabeerun bima taAAmaloona

Eehey mon yo gooŋɗinɓe, laatee ñiiɓuɓe wona nde Alla seedoratɓe nuunɗal. Wata tikkangol yimɓe duñ on e dow nde on nuunɗataa. Nuunɗee, ko ɗuum ɓuri ɓaɗtaade gooŋɗal ngal. Kulee Alla, pellet, Alla seeraani kumpiti iɗo kon ko ngolloton.

9

وَعَدَ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّـٰلِحَٰتِ لَهُم مَّغۡفِرَةٞ وَأَجۡرٌ عَظِيمٞ

WaAAada Allahu allatheena amanoo waAAamiloo alssalihati lahum maghfiratun waajrun AAatheemun

Alla Fodiini ɓeen gooɗinɓe ɓe ngolli golle moƴƴe, no woodani yaafuyo e njoɓdi mawnndi.

10

وَٱلَّذِينَ كَفَرُواْ وَكَذَّبُواْ بِـَٔايَٰتِنَآ أُوْلَـٰٓئِكَ أَصۡحَٰبُ ٱلۡجَحِيمِ

Waallatheena kafaroo wakaththaboo biayatina olaika ashabu aljaheemi

Ɓeen heeferɓe ɓe yedduɓe Aayeeje amen ɗe, ɓen ɗon, ko yimɓe Jahiimi.

11

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱذۡكُرُواْ نِعۡمَتَ ٱللَّهِ عَلَيۡكُمۡ إِذۡ هَمَّ قَوۡمٌ أَن يَبۡسُطُوٓاْ إِلَيۡكُمۡ أَيۡدِيَهُمۡ فَكَفَّ أَيۡدِيَهُمۡ عَنكُمۡۖ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَۚ وَعَلَى ٱللَّهِ فَلۡيَتَوَكَّلِ ٱلۡمُؤۡمِنُونَ

Ya ayyuha allatheena amanoo othkuroo niAAmata Allahi AAalaykum ith hamma qawmun an yabsutoo ilaykum aydiyahum fakaffa aydiyahum AAankum waittaqoo Allaha waAAala Allahi falyatawakkali almuminoona

Eehey mon gooŋɗinɓe, njaŋtee dokke Alla on e dow mooɗon tuma nde yimɓe himmirnoo nde ɓe mbertata e dow mooɗon juuɗe maɓɓe ɗe Alla Suri juuɗe maɓɓe ɗe ga e mooɗon. Kulee Alla. Ko e Alla gooŋɗinɓe ɓen yowitotoo.

12

۞وَلَقَدۡ أَخَذَ ٱللَّهُ مِيثَٰقَ بَنِيٓ إِسۡرَـٰٓءِيلَ وَبَعَثۡنَا مِنۡهُمُ ٱثۡنَيۡ عَشَرَ نَقِيبٗاۖ وَقَالَ ٱللَّهُ إِنِّي مَعَكُمۡۖ لَئِنۡ أَقَمۡتُمُ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتَيۡتُمُ ٱلزَّكَوٰةَ وَءَامَنتُم بِرُسُلِي وَعَزَّرۡتُمُوهُمۡ وَأَقۡرَضۡتُمُ ٱللَّهَ قَرۡضًا حَسَنٗا لَّأُكَفِّرَنَّ عَنكُمۡ سَيِّـَٔاتِكُمۡ وَلَأُدۡخِلَنَّكُمۡ جَنَّـٰتٖ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُۚ فَمَن كَفَرَ بَعۡدَ ذَٰلِكَ مِنكُمۡ فَقَدۡ ضَلَّ سَوَآءَ ٱلسَّبِيلِ

Walaqad akhatha Allahu meethaqa banee israeela wabaAAathna minhumu ithnay AAashara naqeeban waqala Allahu innee maAAakum lain aqamtumu alssalata waataytumu alzzakata waamantum birusulee waAAazzartumoohum waaqradtumu Allaha qardan hasanan laokaffiranna AAankum sayyiatikum walaodkhilannakum jannatin tajree min tahtiha alanharu faman kafara baAAda thalika minkum faqad dalla sawaa alssabeeli

Wollahi Alla Nanngi ahadi ɓiɗɓe Israa'iila ɓen, minn Immini e maɓɓe gori sappo e ɗiɗi. Allaahu On Daali : "Min Miɗo Wonndi e mooɗon : si on ñiiɓnii juulde nden, on njonnii asakal ngal, on gooŋɗinii Nulaaɓe Am ɓen, o teddinii ɓe, on ñamlii Alla ñamaande moƴƴunde, Ma Mi heefan on bonɗi mon ɗin, Ma mi naatnuon Aljannaaji ɗi no ila e ley majji caatli. Kala on jedduɗo e mooɗon ɓaawo ɗum, gooŋɗii on majjii laawol po'oƴcingol ngol".

13

فَبِمَا نَقۡضِهِم مِّيثَٰقَهُمۡ لَعَنَّـٰهُمۡ وَجَعَلۡنَا قُلُوبَهُمۡ قَٰسِيَةٗۖ يُحَرِّفُونَ ٱلۡكَلِمَ عَن مَّوَاضِعِهِۦ وَنَسُواْ حَظّٗا مِّمَّا ذُكِّرُواْ بِهِۦۚ وَلَا تَزَالُ تَطَّلِعُ عَلَىٰ خَآئِنَةٖ مِّنۡهُمۡ إِلَّا قَلِيلٗا مِّنۡهُمۡۖ فَٱعۡفُ عَنۡهُمۡ وَٱصۡفَحۡۚ إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلۡمُحۡسِنِينَ

Fabima naqdihim meethaqahum laAAannahum wajaAAalna quloobahum qasiyatan yuharrifoona alkalima AAan mawadiAAihi wanasoo haththan mimma thukkiroo bihi wala tazalu tattaliAAu AAala khainatin minhum illa qaleelan minhum faoAAfu AAanhum waisfah inna Allaha yuhibbu almuhsineena

Ko sabu pirtugol maɓɓe ahadi maɓɓe ndin men kuɗirnoo ɓe, min mbaɗi ɓerɗe maɓɓe ɗen jo'oruɗe : heɓe mbaylita koŋngol ngol ga e nokku maggol, ɓe njejjiti geɗal e kon ko ɓe ciftinorananoo e mum .A seerataa haɗa ƴellitoo e dow jamfa iwruka e maɓɓe, si wonaa seeɗaaɓe e maɓɓe.Yaafano ɓe laaɓanaa [ɓe]. Pellet, Alla no Yiɗi moƴƴinooɓe ɓen.

14

وَمِنَ ٱلَّذِينَ قَالُوٓاْ إِنَّا نَصَٰرَىٰٓ أَخَذۡنَا مِيثَٰقَهُمۡ فَنَسُواْ حَظّٗا مِّمَّا ذُكِّرُواْ بِهِۦ فَأَغۡرَيۡنَا بَيۡنَهُمُ ٱلۡعَدَاوَةَ وَٱلۡبَغۡضَآءَ إِلَىٰ يَوۡمِ ٱلۡقِيَٰمَةِۚ وَسَوۡفَ يُنَبِّئُهُمُ ٱللَّهُ بِمَا كَانُواْ يَصۡنَعُونَ

Wamina allatheena qaloo inna nasara akhathna meethaqahum fanasoo haththan mimma thukkiroo bihi faaghrayna baynahumu alAAadawata waalbaghdaa ila yawmi alqiyamati wasawfa yunabbiohumu Allahu bima kanoo yasnaAAoona

E ɓeen wi'uɓe : "minen ko min Annasaara", min nanngii ahadi maɓɓe ndin, ɓe njejjiti kobe ɓe nganndintinanoo e mum. min ngurti hakkunde maɓɓe ngañngu e konnaagu haa Ñande Darngal. Arma Alla humpita ɓe kon ko ngollaynoo.

15

يَـٰٓأَهۡلَ ٱلۡكِتَٰبِ قَدۡ جَآءَكُمۡ رَسُولُنَا يُبَيِّنُ لَكُمۡ كَثِيرٗا مِّمَّا كُنتُمۡ تُخۡفُونَ مِنَ ٱلۡكِتَٰبِ وَيَعۡفُواْ عَن كَثِيرٖۚ قَدۡ جَآءَكُم مِّنَ ٱللَّهِ نُورٞ وَكِتَٰبٞ مُّبِينٞ

Ya ahla alkitabi qad jaakum rasooluna yubayyinu lakum katheeran mimma kuntum tukhfoona mina alkitabi wayaAAfoo AAan katheerin qad jaakum mina Allahi noorun wakitabun mubeenun

Eehey mon yimɓe Defte, gooŋɗii Nulaaɗo Amen on arii on homo ɓannginana on ko ɗuuɗi e ko laatinoɗon hiɗon cuuɗa ka deftere, Homo Yaafoo ga e ko ɗuuɗi. Gooŋɗii arii e mooɗon Annoora, e deftere ɓanngunde. (Feeñnde)

16

يَهۡدِي بِهِ ٱللَّهُ مَنِ ٱتَّبَعَ رِضۡوَٰنَهُۥ سُبُلَ ٱلسَّلَٰمِ وَيُخۡرِجُهُم مِّنَ ٱلظُّلُمَٰتِ إِلَى ٱلنُّورِ بِإِذۡنِهِۦ وَيَهۡدِيهِمۡ إِلَىٰ صِرَٰطٖ مُّسۡتَقِيمٖ

Yahdee bihi Allahu mani ittabaAAa ridwanahu subula alssalami wayukhrijuhum mina alththulumati ila alnnoori biithnihi wayahdeehim ila siratin mustaqeemin

Alla no Fewnira nde on jokkuɗo weluya makko on laabih kisal, Homo Yaltina ɓe e niɓe fa'ade e Annoora e Duŋayee(sakkitoore) Makko, O Feewnna ɓe fa'ade e laawol po'occiingol.

17

لَّقَدۡ كَفَرَ ٱلَّذِينَ قَالُوٓاْ إِنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلۡمَسِيحُ ٱبۡنُ مَرۡيَمَۚ قُلۡ فَمَن يَمۡلِكُ مِنَ ٱللَّهِ شَيۡـًٔا إِنۡ أَرَادَ أَن يُهۡلِكَ ٱلۡمَسِيحَ ٱبۡنَ مَرۡيَمَ وَأُمَّهُۥ وَمَن فِي ٱلۡأَرۡضِ جَمِيعٗاۗ وَلِلَّهِ مُلۡكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ وَمَا بَيۡنَهُمَاۚ يَخۡلُقُ مَا يَشَآءُۚ وَٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٞ

Laqad kafara allatheena qaloo inna Allaha huwa almaseehu ibnu maryama qul faman yamliku mina Allahi shayan in arada an yuhlika almaseeha ibna maryama waommahu waman fee alardi jameeAAan walillahi mulku alssamawati waalardi wama baynahuma yakhluqu ma yashao waAllahu AAala kulli shayin qadeerun

Wollahi yeddii ɓeen wi'iɓe : "Allaahu kamko woni Mem a-sella ɓiɗɗo Maryama on". Maaku : "Ko hommbo waawi e Alla huunde si o Fa'andike nde o hallkata Mema-sella ɓiɗɗo Maryama on, e yumma makko, e ko woni ka leydi kon fof ?" Ko Alla Woodani Laamu kammuuli ɗin, e leydi ndin, e ko woni hakkunde majji. Homo Taga ko O Muuyi. Alla ko kattanɗo kala huunde.

18

وَقَالَتِ ٱلۡيَهُودُ وَٱلنَّصَٰرَىٰ نَحۡنُ أَبۡنَـٰٓؤُاْ ٱللَّهِ وَأَحِبَّـٰٓؤُهُۥۚ قُلۡ فَلِمَ يُعَذِّبُكُم بِذُنُوبِكُمۖ بَلۡ أَنتُم بَشَرٞ مِّمَّنۡ خَلَقَۚ يَغۡفِرُ لِمَن يَشَآءُ وَيُعَذِّبُ مَن يَشَآءُۚ وَلِلَّهِ مُلۡكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ وَمَا بَيۡنَهُمَاۖ وَإِلَيۡهِ ٱلۡمَصِيرُ

Waqalati alyahoodu waalnnasara nahnu abnao Allahi waahibbaohu qul falima yuAAaththibukum bithunoobikum bal antum basharun mimman khalaqa yaghfiru liman yashao wayuAAaththibu man yashao walillahi mulku alssamawati waalardi wama baynahuma wailayhi almaseeru

Alyahuuda e Annasaara'en mbi'i : "minen ko min ɓiɗɓe Alla e yiɗɓe Makko"! Maaku: "Awa ko fii holɗum O Leptirta on bakkatuujii mon ɗin?" Ko woni, onon ko on ɓanndiyaŋkooɓe jeyaaɓe e kon ko O Tagi". Homo yaafo o mo O muuyi, oLepta on o muuyi. Ko Alla woodani Laamu kammuuli ɗin, e leydi ndin, e ko woni hakkunde majji kon. Ko Fa'ade ka makko woni ruttorde nde.

19

يَـٰٓأَهۡلَ ٱلۡكِتَٰبِ قَدۡ جَآءَكُمۡ رَسُولُنَا يُبَيِّنُ لَكُمۡ عَلَىٰ فَتۡرَةٖ مِّنَ ٱلرُّسُلِ أَن تَقُولُواْ مَا جَآءَنَا مِنۢ بَشِيرٖ وَلَا نَذِيرٖۖ فَقَدۡ جَآءَكُم بَشِيرٞ وَنَذِيرٞۗ وَٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٞ

Ya ahla alkitabi qad jaakum rasooluna yubayyinu lakum AAala fatratin mina alrrusuli an taqooloo ma jaana min basheerin wala natheerin faqad jaakum basheerun wanatheerun waAllahu AAala kulli shayin qadeerun

Eehey mon yo yimɓe defte, gooŋɗii nulaaɗo amen o arii e mon hombo feññinana on e dow taƴontinnde(fatra) immorde e nulaaɓe, fii wata on mbi'i: "Araani e amen beltinoowo, wonaa jeertinoowo". Gooŋɗii arii e mon beltinoowo, e jeertinoowo. Alla ko kattanɗo kala huunde.

20

وَإِذۡ قَالَ مُوسَىٰ لِقَوۡمِهِۦ يَٰقَوۡمِ ٱذۡكُرُواْ نِعۡمَةَ ٱللَّهِ عَلَيۡكُمۡ إِذۡ جَعَلَ فِيكُمۡ أَنۢبِيَآءَ وَجَعَلَكُم مُّلُوكٗا وَءَاتَىٰكُم مَّا لَمۡ يُؤۡتِ أَحَدٗا مِّنَ ٱلۡعَٰلَمِينَ

Waith qala moosa liqawmihi ya qawmi othkuroo niAAmata Allahi AAalaykum ith jaAAala feekum anbiyaa wajaAAalakum mulookan waatakum ma lam yuti ahadan mina alAAalameena

Tuma nde Muusaa maakannoo yimɓe makko ɓe : "Eehey mon yimɓe, gannditee dokke Alla e dow mooɗon, tuma nde o Waɗnoo e mooɗon Annabaaɓe, o waɗi on laamɓe, o okki on kon ko o okkaali hay gooto e winndere he

21

يَٰقَوۡمِ ٱدۡخُلُواْ ٱلۡأَرۡضَ ٱلۡمُقَدَّسَةَ ٱلَّتِي كَتَبَ ٱللَّهُ لَكُمۡ وَلَا تَرۡتَدُّواْ عَلَىٰٓ أَدۡبَارِكُمۡ فَتَنقَلِبُواْ خَٰسِرِينَ

Ya qawmi odkhuloo alarda almuqaddasata allatee kataba Allahu lakum wala tartaddoo AAala adbarikum fatanqaliboo khasireena

Eehey mon yimɓe, naatee ka leydi laɓɓinaandi ndi Alla winndani on, wata on njiltor ɓaawo e dow gaɗa-teppe mo'on nduttitoɗon hayruɓe(.pertuɓe)

22

قَالُواْ يَٰمُوسَىٰٓ إِنَّ فِيهَا قَوۡمٗا جَبَّارِينَ وَإِنَّا لَن نَّدۡخُلَهَا حَتَّىٰ يَخۡرُجُواْ مِنۡهَا فَإِن يَخۡرُجُواْ مِنۡهَا فَإِنَّا دَٰخِلُونَ

Qaloo ya moosa inna feeha qawman jabbareena wainna lan nadkhulaha hatta yakhrujoo minha fain yakhrujoo minha fainna dakhiloona

Ɓe mbi'i : "Pellet, hino e mayri yimɓe dunndaranke, menen men naatataa e mayri haa ɓe njalta ton, si ɓe njaltii e mayri, pellet ko min naatooɓe".

23

قَالَ رَجُلَانِ مِنَ ٱلَّذِينَ يَخَافُونَ أَنۡعَمَ ٱللَّهُ عَلَيۡهِمَا ٱدۡخُلُواْ عَلَيۡهِمُ ٱلۡبَابَ فَإِذَا دَخَلۡتُمُوهُ فَإِنَّكُمۡ غَٰلِبُونَۚ وَعَلَى ٱللَّهِ فَتَوَكَّلُوٓاْ إِن كُنتُم مُّؤۡمِنِينَ

Qala rajulani mina allatheena yakhafoona anAAama Allahu AAalayhima odkhuloo AAalayhimu albaba faitha dakhaltumoohu fainnakum ghaliboona waAAala Allahi fatawakkaloo in kuntum mumineena

Worɓe ɗiɗo jeyaaɓe e hulɓe, ɓe Alla waɗi e dokkem eheɓe mbi'i : "Naatiraneeɓe ka damal, si on naatirii e maggal, pellet, onon ko o foolooɓe. Ko e Alla fawotoɗon si on laatike gooŋɗinɓe".

24

قَالُواْ يَٰمُوسَىٰٓ إِنَّا لَن نَّدۡخُلَهَآ أَبَدٗا مَّا دَامُواْ فِيهَا فَٱذۡهَبۡ أَنتَ وَرَبُّكَ فَقَٰتِلَآ إِنَّا هَٰهُنَا قَٰعِدُونَ

Qaloo ya moosa inna lan nadkhulaha abadan ma damoo feeha faithhab anta warabbuka faqatila inna hahuna qaAAidoona

Ɓe mbi'i: "Eehey ma yo Muusaa, minen min naatataa ton poomaa fodde hiɓe ton. Yah an e Joom maaɗa haɓon. Minen ɗoo ko min jooɗiiɓe".

25

قَالَ رَبِّ إِنِّي لَآ أَمۡلِكُ إِلَّا نَفۡسِي وَأَخِيۖ فَٱفۡرُقۡ بَيۡنَنَا وَبَيۡنَ ٱلۡقَوۡمِ ٱلۡفَٰسِقِينَ

Qala rabbi innee la amliku illa nafsee waakhee faofruq baynana wabayna alqawmi alfasiqeena

O Maaki : "Joomam, min mi jeytanaa si wonaa hoore-am e mawnam Haaruuna. Seerndu hakkunde amen e ɓe yimɓe yaltuɓe ɗoftaaree".

26

قَالَ فَإِنَّهَا مُحَرَّمَةٌ عَلَيۡهِمۡۛ أَرۡبَعِينَ سَنَةٗۛ يَتِيهُونَ فِي ٱلۡأَرۡضِۚ فَلَا تَأۡسَ عَلَى ٱلۡقَوۡمِ ٱلۡفَٰسِقِينَ

Qala fainnaha muharramatun AAalayhim arbaAAeena sanatan yateehoona fee alardi fala tasa AAala alqawmi alfasiqeena

O Daali : "Pellet, ndii [leydi] harminaama e dow maɓɓe duuɓi cappanɗe nayi. Heɓe mbeema ka leydi. Wata a suno e ɓeen yaltuɓe. ɗoftaare.

27

۞وَٱتۡلُ عَلَيۡهِمۡ نَبَأَ ٱبۡنَيۡ ءَادَمَ بِٱلۡحَقِّ إِذۡ قَرَّبَا قُرۡبَانٗا فَتُقُبِّلَ مِنۡ أَحَدِهِمَا وَلَمۡ يُتَقَبَّلۡ مِنَ ٱلۡأٓخَرِ قَالَ لَأَقۡتُلَنَّكَۖ قَالَ إِنَّمَا يَتَقَبَّلُ ٱللَّهُ مِنَ ٱلۡمُتَّقِينَ

Waotlu AAalayhim nabaa ibnay adama bialhaqqi ith qarraba qurbanan fatuqubbila min ahadihima walam yutaqabbal mina alakhari qala laaqtulannaka qala innama yataqabbalu Allahu mina almuttaqeena

Janngu e dow maɓɓe kumpitaol ɓiɗɓe-Aadma ɗiɗo, e goonga, nde ɓe ɓaɗtornoo ɓaɗtordi, gooto e maɓɓe jaɓanaa, goɗɗa jaɓanaaka. On wi'i : "ma mi warma". O wi'i : "Anndu ka Alla Jaɓanta, ko gooŋɗuɓe ɓeen(.hulɓe Alla)

28

لَئِنۢ بَسَطتَ إِلَيَّ يَدَكَ لِتَقۡتُلَنِي مَآ أَنَا۠ بِبَاسِطٖ يَدِيَ إِلَيۡكَ لِأَقۡتُلَكَۖ إِنِّيٓ أَخَافُ ٱللَّهَ رَبَّ ٱلۡعَٰلَمِينَ

Lain basatta ilayya yadaka litaqtulanee ma ana bibasitin yadiya ilayka liaqtulaka innee akhafu Allaha rabba alAAalameena

Si a fortii junngo maa ngo e am fii yo a waram, mi mi wonaali portoowo juungu am e maa fii yo mi ware. Min miɗo hula Alla Jeyɗo winndere nde.

29

إِنِّيٓ أُرِيدُ أَن تَبُوٓأَ بِإِثۡمِي وَإِثۡمِكَ فَتَكُونَ مِنۡ أَصۡحَٰبِ ٱلنَّارِۚ وَذَٰلِكَ جَزَـٰٓؤُاْ ٱلظَّـٰلِمِينَ

Innee oreedu an tabooa biithmee waithmika fatakoona min ashabi alnnari wathalika jazao alththalimeena

Miin miɗo yiɗi nde nduttortaa e bakkaat am on e bakkaat maa on, laatodaa e yimɓe yiite ngen. Ko ɗuum woni njoɓdi tooñooɓe ɓe.

30

فَطَوَّعَتۡ لَهُۥ نَفۡسُهُۥ قَتۡلَ أَخِيهِ فَقَتَلَهُۥ فَأَصۡبَحَ مِنَ ٱلۡخَٰسِرِينَ

FatawwaAAat lahu nafsuhu qatla akheehi faqatalahu faasbaha mina alkhasireena

Wonkii makko kin suɗani mo bargol musiɗɗo makko neene-gooto on, o wari mo, o waɗtini jeyaaɗo e hayruɓe ɓeen.(pertuɓe ɓe)

31

فَبَعَثَ ٱللَّهُ غُرَابٗا يَبۡحَثُ فِي ٱلۡأَرۡضِ لِيُرِيَهُۥ كَيۡفَ يُوَٰرِي سَوۡءَةَ أَخِيهِۚ قَالَ يَٰوَيۡلَتَىٰٓ أَعَجَزۡتُ أَنۡ أَكُونَ مِثۡلَ هَٰذَا ٱلۡغُرَابِ فَأُوَٰرِيَ سَوۡءَةَ أَخِيۖ فَأَصۡبَحَ مِنَ ٱلنَّـٰدِمِينَ

FabaAAatha Allahu ghuraban yabhathu fee alardi liyuriyahu kayfa yuwaree sawata akheehi qala ya waylata aAAajaztu an akoona mithla hatha alghurabi faowariya sawata akhee faasbaha mina alnnadimeena

Alla Nuli kaakaaru(Jeyyal) hino wiɗoo ka leydi fii yo ndu hollu mo honno o wirnirta ɓanndu musiɗɗo makko neene-gooto on. O wi'i : "E bone am ! E mi ronkay wa'ade na nduu kaakaaru mi wirna ɓanndu musiɗɗam neene-gooto am on ?". O Waɗtini jeyaaɗo e ninsuɓe ɓeen.

32

مِنۡ أَجۡلِ ذَٰلِكَ كَتَبۡنَا عَلَىٰ بَنِيٓ إِسۡرَـٰٓءِيلَ أَنَّهُۥ مَن قَتَلَ نَفۡسَۢا بِغَيۡرِ نَفۡسٍ أَوۡ فَسَادٖ فِي ٱلۡأَرۡضِ فَكَأَنَّمَا قَتَلَ ٱلنَّاسَ جَمِيعٗا وَمَنۡ أَحۡيَاهَا فَكَأَنَّمَآ أَحۡيَا ٱلنَّاسَ جَمِيعٗاۚ وَلَقَدۡ جَآءَتۡهُمۡ رُسُلُنَا بِٱلۡبَيِّنَٰتِ ثُمَّ إِنَّ كَثِيرٗا مِّنۡهُم بَعۡدَ ذَٰلِكَ فِي ٱلۡأَرۡضِ لَمُسۡرِفُونَ

Min ajli thalika katabna AAala banee israeela annahu man qatala nafsan bighayri nafsin aw fasadin fee alardi fakaannama qatala alnnasa jameeAAan waman ahyaha fakaannama ahya alnnasa jameeAAan walaqad jaa thum rusuluna bialbayyinati thumma inna katheeran minhum baAAda thalika fee alardi lamusrifoona

Ko sabu ɗum min parliri e ɓiɗɓe Israa'iila ɓen, wonnde : "Kala barɗo woŋkii awaa wanaa joftanagol- gol woŋkii maa bonni ka leydi, tawat o waɗii wa barɗo yimɓe ɓeen fof, mo wuurnii ki kadi, o wa'ii wa on guurnuɗo yimɓe ɓen fof". Gooŋɗii Nulaaɓe amen ɓe gaddanii ɓe ɓanngannduyeeji, refti pellet, ko ɓuri ɗuuɗude e maɓɓe ɓaawo ɗum, ko ɓe fantimɓe( ɓurtinooɓe)ka leydi.

33

إِنَّمَا جَزَـٰٓؤُاْ ٱلَّذِينَ يُحَارِبُونَ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ وَيَسۡعَوۡنَ فِي ٱلۡأَرۡضِ فَسَادًا أَن يُقَتَّلُوٓاْ أَوۡ يُصَلَّبُوٓاْ أَوۡ تُقَطَّعَ أَيۡدِيهِمۡ وَأَرۡجُلُهُم مِّنۡ خِلَٰفٍ أَوۡ يُنفَوۡاْ مِنَ ٱلۡأَرۡضِۚ ذَٰلِكَ لَهُمۡ خِزۡيٞ فِي ٱلدُّنۡيَاۖ وَلَهُمۡ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Innama jazao allatheena yuhariboona Allaha warasoolahu wayasAAawna fee alardi fasadan an yuqattaloo aw yusallaboo aw tuqattaAAa aydeehim waarjuluhum min khilafin aw yunfaw mina alardi thalika lahum khizyun fee alddunya walahum fee alakhirati AAathabun AAatheemun

Ngandee njoɓdi ɓeen haɓooɓe Alla e Nulaaɗo Makko on, hiɓe yaha bonna ka leydi, ko nde ɓe mbaretee, maa ɓe dummbee, maa juuɗe maɓɓe ɗen e koyɗe maɓɓe ɗen taƴee luutindiree, maa ɓe ndiiwee e leydi ndin. Ɗuum ɗon, no woodani ɓe koyeera ka aduna ; no woodani ɓe kadi ka laakara, lepte mawɗe.

34

إِلَّا ٱلَّذِينَ تَابُواْ مِن قَبۡلِ أَن تَقۡدِرُواْ عَلَيۡهِمۡۖ فَٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّ ٱللَّهَ غَفُورٞ رَّحِيمٞ

Illa allatheena taboo min qabli an taqdiroo AAalayhim faiAAlamoo anna Allaha ghafoorun raheemun

Si wanaa ɓen tuubuɓe ko adii on heɓude feere maɓɓe. Anndee pellet, Alla ko kaforoowo, jurmotooɗo.

35

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱتَّقُواْ ٱللَّهَ وَٱبۡتَغُوٓاْ إِلَيۡهِ ٱلۡوَسِيلَةَ وَجَٰهِدُواْ فِي سَبِيلِهِۦ لَعَلَّكُمۡ تُفۡلِحُونَ

Ya ayyuha allatheena amanoo ittaqoo Allaha waibtaghoo ilayhi alwaseelata wajahidoo fee sabeelihi laAAallakum tuflihoona

Eeheymon yo gooŋɗimɓe, kulee Alla, ɗaɓɓiron e Makko jokkorgal, tiiɗnoɗon e Laawol Makko, mbelajo'o, on maloyte.

36

إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لَوۡ أَنَّ لَهُم مَّا فِي ٱلۡأَرۡضِ جَمِيعٗا وَمِثۡلَهُۥ مَعَهُۥ لِيَفۡتَدُواْ بِهِۦ مِنۡ عَذَابِ يَوۡمِ ٱلۡقِيَٰمَةِ مَا تُقُبِّلَ مِنۡهُمۡۖ وَلَهُمۡ عَذَابٌ أَلِيمٞ

Inna allatheena kafaroo law anna lahum ma fee alardi jameeAAan wamithlahu maAAahu liyaftadoo bihi min AAathabi yawmi alqiyamati ma tuqubbila minhum walahum AAathabun aleemun

Pellet, ɓeen yedduɓe, sinno no woodannoo ɓe denndaagal ko woni ka leydi e yeru mun wonndude e ɗum, fii yo ɓe coottor ɗum immorde e lepte Ñande Darngal, ɓe jaɓantaake. No woodani ɓe lepte mu'usɗe.

37

يُرِيدُونَ أَن يَخۡرُجُواْ مِنَ ٱلنَّارِ وَمَا هُم بِخَٰرِجِينَ مِنۡهَاۖ وَلَهُمۡ عَذَابٞ مُّقِيمٞ

Yureedoona an yakhrujoo mina alnnari wama hum bikharijeena minha walahum AAathabun muqeemun

Heɓe paalaa nde ɓe njaltata ka yiite, ɓe wonaani yaltooɓe e magge. Hino woodani ɓe lepte ñiiɓɗe.

38

وَٱلسَّارِقُ وَٱلسَّارِقَةُ فَٱقۡطَعُوٓاْ أَيۡدِيَهُمَا جَزَآءَۢ بِمَا كَسَبَا نَكَٰلٗا مِّنَ ٱللَّهِۗ وَٱللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٞ

Waalssariqu waalssariqatu faiqtaAAoo aydiyahuma jazaan bima kasaba nakalan mina Allahi waAllahu AAazeezun hakeemun

Gujjo [gorko] e gujjo [debbo] : taƴee juuɗe maɓ- ɓe ɗen, njoɓdi ko ɓe faggitii kon, ɗum ko lepte immorde ka Alla. Alla ko pooluɗo, Ñeeñɗo.

39

فَمَن تَابَ مِنۢ بَعۡدِ ظُلۡمِهِۦ وَأَصۡلَحَ فَإِنَّ ٱللَّهَ يَتُوبُ عَلَيۡهِۚ إِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٞ رَّحِيمٌ

Faman taba min baAAdi thulmihi waaslaha fainna Allaha yatoobu AAalayhi inna Allaha ghafoorun raheemun

Kala tuupɗo ɓaawo tooñe makko ɗen, o moƴƴini, pellte, Alla Jaɓanay mo tuubuubuyee. Pellet, Alla ko kafroowo, jurmtooɗo.

40

أَلَمۡ تَعۡلَمۡ أَنَّ ٱللَّهَ لَهُۥ مُلۡكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ يُعَذِّبُ مَن يَشَآءُ وَيَغۡفِرُ لِمَن يَشَآءُۗ وَٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٞ

Alam taAAlam anna Allaha lahu mulku alssamawati waalardi yuAAaththibu man yashao wayaghfiru liman yashao waAllahu AAala kulli shayin qadeerun

E a anndaa won de no woodani Alla Laamu kammuuli ɗin e leydi ndin, Homo Lepta on mo O muuyi, o yaafo on mo O muuyi. Alla ko kattanɗo kala huunde.

41

۞يَـٰٓأَيُّهَا ٱلرَّسُولُ لَا يَحۡزُنكَ ٱلَّذِينَ يُسَٰرِعُونَ فِي ٱلۡكُفۡرِ مِنَ ٱلَّذِينَ قَالُوٓاْ ءَامَنَّا بِأَفۡوَٰهِهِمۡ وَلَمۡ تُؤۡمِن قُلُوبُهُمۡۛ وَمِنَ ٱلَّذِينَ هَادُواْۛ سَمَّـٰعُونَ لِلۡكَذِبِ سَمَّـٰعُونَ لِقَوۡمٍ ءَاخَرِينَ لَمۡ يَأۡتُوكَۖ يُحَرِّفُونَ ٱلۡكَلِمَ مِنۢ بَعۡدِ مَوَاضِعِهِۦۖ يَقُولُونَ إِنۡ أُوتِيتُمۡ هَٰذَا فَخُذُوهُ وَإِن لَّمۡ تُؤۡتَوۡهُ فَٱحۡذَرُواْۚ وَمَن يُرِدِ ٱللَّهُ فِتۡنَتَهُۥ فَلَن تَمۡلِكَ لَهُۥ مِنَ ٱللَّهِ شَيۡـًٔاۚ أُوْلَـٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ لَمۡ يُرِدِ ٱللَّهُ أَن يُطَهِّرَ قُلُوبَهُمۡۚ لَهُمۡ فِي ٱلدُّنۡيَا خِزۡيٞۖ وَلَهُمۡ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٞ

Ya ayyuha alrrasoolu la yahzunka allatheena yusariAAoona fee alkufri mina allatheena qaloo amanna biafwahihim walam tumin quloobuhum wamina allatheena hadoo sammaAAoona lilkathibi sammaAAoona liqawmin akhareena lam yatooka yuharrifoona alkalima min baAAdi mawadiAAihi yaqooloona in ooteetum hatha fakhuthoohu wain lam tutawhu faihtharoo waman yuridi Allahu fitnatahu falan tamlika lahu mina Allahi shayan olaika allatheena lam yuridi Allahu an yutahhira quloobahum lahum fee alddunya khizyun walahum fee alakhirati AAathabun AAatheemun

Eeheyma aan Nulaaɗo, wota ɓen yaccotooɓe e keeferaaku sunine immorde e ɓeen wi'iɓe: "min gooŋɗinii" kunndule maɓɓe, tawi ɓerɗe maɓɓe ɗe gooŋɗinaani E ɓeen Alyahuudaaɓe heɗitantooɓe fenaande, heɗitantooɓe yimɓe goo ɓe ngaraani e maaɗa : heɓe mbayla Koŋngolngol gaamb e nokku maggol, heɓe mbi'a: "Si on njonnaama ɗum ɗoo ƴettee, si on njonnaaka ɗum ndeentee". Kala mo Alla Fa'andanii fitina mo, a jeytantaa mo immorde hay e huunde immorde ka Alla. Ko ɓen ngoni ɓe Alla Faalaaka Laɓɓinnde ɓerɗe muen. Hino woodani ɓe koyeera ka aduna, hino woodani ɓe lepte mawɗe ka laakara.

42

سَمَّـٰعُونَ لِلۡكَذِبِ أَكَّـٰلُونَ لِلسُّحۡتِۚ فَإِن جَآءُوكَ فَٱحۡكُم بَيۡنَهُمۡ أَوۡ أَعۡرِضۡ عَنۡهُمۡۖ وَإِن تُعۡرِضۡ عَنۡهُمۡ فَلَن يَضُرُّوكَ شَيۡـٔٗاۖ وَإِنۡ حَكَمۡتَ فَٱحۡكُم بَيۡنَهُم بِٱلۡقِسۡطِۚ إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلۡمُقۡسِطِينَ

SammaAAoona lilkathibi akkaloona lilssuhti fain jaooka faohkum baynahum aw aAArid AAanhum wain tuAArid AAanhum falan yadurrooka shayan wain hakamta faohkum baynahum bialqisti inna Allaha yuhibbu almuqsiteena

Heɗitantooɓe fenaande, ñaamooɓe jeeeenaari. Si ɓe ngarii ma, ñaawu hakkunde maɓɓe maa ɗuurno-ɗaa ɓe. Si a ɗuurnike ɓe, ɓe lorrataa ma hay e huunde. Si a ñaaway, ñaawir hakkunde maɓɓe nuunɗal. Pellet, Alla no Yiɗi nuunɗuɓe ɓe.

43

وَكَيۡفَ يُحَكِّمُونَكَ وَعِندَهُمُ ٱلتَّوۡرَىٰةُ فِيهَا حُكۡمُ ٱللَّهِ ثُمَّ يَتَوَلَّوۡنَ مِنۢ بَعۡدِ ذَٰلِكَۚ وَمَآ أُوْلَـٰٓئِكَ بِٱلۡمُؤۡمِنِينَ

Wakayfa yuhakkimoonaka waAAindahumu alttawratu feeha hukmu Allahi thumma yatawallawna min baAAdi thalika wama olaika bialmumineena

E ko honno ɓe ñaawinoray maa, Tawreeta on no ka maɓɓe, no e mayre Ñaawoore Alla nden, refti ɓe ɗuurnoo ɓaawo ɗum. Ɓeen wonaani gooŋɗinɓe!

44

إِنَّآ أَنزَلۡنَا ٱلتَّوۡرَىٰةَ فِيهَا هُدٗى وَنُورٞۚ يَحۡكُمُ بِهَا ٱلنَّبِيُّونَ ٱلَّذِينَ أَسۡلَمُواْ لِلَّذِينَ هَادُواْ وَٱلرَّبَّـٰنِيُّونَ وَٱلۡأَحۡبَارُ بِمَا ٱسۡتُحۡفِظُواْ مِن كِتَٰبِ ٱللَّهِ وَكَانُواْ عَلَيۡهِ شُهَدَآءَۚ فَلَا تَخۡشَوُاْ ٱلنَّاسَ وَٱخۡشَوۡنِ وَلَا تَشۡتَرُواْ بِـَٔايَٰتِي ثَمَنٗا قَلِيلٗاۚ وَمَن لَّمۡ يَحۡكُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ فَأُوْلَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡكَٰفِرُونَ

Inna anzalna alttawrata feeha hudan wanoorun yahkumu biha alnnabiyyoona allatheena aslamoo lillatheena hadoo waalrrabbaniyyoona waalahbaru bima istuhfithoo min kitabi Allahi wakanoo AAalayhi shuhadaa fala takhshawoo alnnasa waikhshawni wala tashtaroo biayatee thamanan qaleelan waman lam yahkum bima anzala Allahu faolaika humu alkafiroona

Minen min njippinii Tawreeta, hino e mayre Peewal e Annoora. Hino ñaawira nden Annabaaɓe ɓeen jebbiliiɓe, wonannde ɓeen alyahuudaa ɓe, e ɓeen rewooɓe e jannguɓe ɓeen, sabu kon ko ɓe reeninaa ka deftere Alla, ɓe laatii e dow ɗuum ko ɓe seediiɓe. Wata on kul yimɓe ɓe, kulee kam min. Wota on coottiri Aayeeje Am ɗe cogguyel pamaroy. Kala mo ñaawiraani ko Alla Jippini ko, ko ɓeen ɗon ngoni heeferɓe ɓen.

45

وَكَتَبۡنَا عَلَيۡهِمۡ فِيهَآ أَنَّ ٱلنَّفۡسَ بِٱلنَّفۡسِ وَٱلۡعَيۡنَ بِٱلۡعَيۡنِ وَٱلۡأَنفَ بِٱلۡأَنفِ وَٱلۡأُذُنَ بِٱلۡأُذُنِ وَٱلسِّنَّ بِٱلسِّنِّ وَٱلۡجُرُوحَ قِصَاصٞۚ فَمَن تَصَدَّقَ بِهِۦ فَهُوَ كَفَّارَةٞ لَّهُۥۚ وَمَن لَّمۡ يَحۡكُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ فَأُوْلَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلظَّـٰلِمُونَ

Wakatabna AAalayhim feeha anna alnnafsa bialnnafsi waalAAayna bialAAayni waalanfa bialanfi waalothuna bialothuni waalssinna bialssinni waaljurooha qisasun faman tasaddaqa bihi fahuwa kaffaratun lahu waman lam yahkum bima anzala Allahu faolaika humu alththalimoona

Min parlii e maɓɓe ka taTawreeta : won ŋki wonkii ko woŋkii yoɓirtee, yiitere ko yiitere, hinere ko hinere, nofru ko nofru, ñi'ire ko ñi'ire, barme ɗen ko ko yoftondirtee. Kala cakkiiɗo ɗuum, ko kaffaara wonan de mo. Kala mo ñaawiraaniko Alla Jippini kon, ko ɓeen ɗon ngoni tooñuɓe ɓeen.

46

وَقَفَّيۡنَا عَلَىٰٓ ءَاثَٰرِهِم بِعِيسَى ٱبۡنِ مَرۡيَمَ مُصَدِّقٗا لِّمَا بَيۡنَ يَدَيۡهِ مِنَ ٱلتَّوۡرَىٰةِۖ وَءَاتَيۡنَٰهُ ٱلۡإِنجِيلَ فِيهِ هُدٗى وَنُورٞ وَمُصَدِّقٗا لِّمَا بَيۡنَ يَدَيۡهِ مِنَ ٱلتَّوۡرَىٰةِ وَهُدٗى وَمَوۡعِظَةٗ لِّلۡمُتَّقِينَ

Waqaffayna AAala atharihim biAAeesa ibni maryama musaddiqan lima bayna yadayhi mina alttawrati waataynahu alinjeela feehi hudan wanoorun wamusaddiqan lima bayna yadayhi mina alttawrati wahudan wamawAAithatan lilmuttaqeena

Min ndewaniie batteeji maɓɓe Iisaa ɓiɗɗo Maryama, gooŋginɗo ɗuum ko woni yeeso makko immorde e Tawreeta. Minn okki Linjiila, hino e mayre Peewal, e Annoora, gooŋɗinnde kon ko woni yeeso mayre immorde e Tawreeta, ko nde Peewal, e Waaju wonan de gooŋɗuɓe ɓeen.

47

وَلۡيَحۡكُمۡ أَهۡلُ ٱلۡإِنجِيلِ بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ فِيهِۚ وَمَن لَّمۡ يَحۡكُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ فَأُوْلَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡفَٰسِقُونَ

Walyahkum ahlu alinjeeli bima anzala Allahu feehi waman lam yahkum bima anzala Allahu faolaika humu alfasiqoona

Yo yimɓe Linjiila ɓen ñaawir kon ko Alla Jippini e mayre. Kala mo ñaawiraali kon ko Alla Jippini, ko ɓeen ɗon ngni fyaltuɓeɓeen. ɗoftaare

48

وَأَنزَلۡنَآ إِلَيۡكَ ٱلۡكِتَٰبَ بِٱلۡحَقِّ مُصَدِّقٗا لِّمَا بَيۡنَ يَدَيۡهِ مِنَ ٱلۡكِتَٰبِ وَمُهَيۡمِنًا عَلَيۡهِۖ فَٱحۡكُم بَيۡنَهُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُۖ وَلَا تَتَّبِعۡ أَهۡوَآءَهُمۡ عَمَّا جَآءَكَ مِنَ ٱلۡحَقِّۚ لِكُلّٖ جَعَلۡنَا مِنكُمۡ شِرۡعَةٗ وَمِنۡهَاجٗاۚ وَلَوۡ شَآءَ ٱللَّهُ لَجَعَلَكُمۡ أُمَّةٗ وَٰحِدَةٗ وَلَٰكِن لِّيَبۡلُوَكُمۡ فِي مَآ ءَاتَىٰكُمۡۖ فَٱسۡتَبِقُواْ ٱلۡخَيۡرَٰتِۚ إِلَى ٱللَّهِ مَرۡجِعُكُمۡ جَمِيعٗا فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمۡ فِيهِ تَخۡتَلِفُونَ

Waanzalna ilayka alkitaba bialhaqqi musaddiqan lima bayna yadayhi mina alkitabi wamuhayminan AAalayhi faohkum baynahum bima anzala Allahu wala tattabiAA ahwaahum AAamma jaaka mina alhaqqi likullin jaAAalna minkum shirAAatan waminhajan walaw shaa Allahu lajaAAalakum ommatan wahidatan walakin liyabluwakum fee ma atakum faistabiqoo alkhayrati ila Allahi marjiAAukum jameeAAan fayunabbiokum bima kuntum feehi takhtalifoona

Min njippinii deftere nden e maaɗa goonga, ko nde gooŋɗinnde ko woni yeeso mayre immorde e dedfte, ko nde ƴellitiinde e dow majje. Ñaawir hakkunde maɓɓe kon ko Alla Jippini, wata a jokku belaaɗe maɓɓe ɗen ga e kon ko ari emaa e goonga. Min mbaɗanii kala e mooɗon Sari'a e Laawol. Sinno Alla Yiɗno, O Waɗayno on leñol gootol .ko woni, ko fii yo O Ndaarndo on e kon ko O Okki on. Adondiree e moƴƴi ɗin. Ko faade ka Alla woni ruttorde mon, O kumpita on kon ko luutondiraynoɗon fii mun.

49

وَأَنِ ٱحۡكُم بَيۡنَهُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ وَلَا تَتَّبِعۡ أَهۡوَآءَهُمۡ وَٱحۡذَرۡهُمۡ أَن يَفۡتِنُوكَ عَنۢ بَعۡضِ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ إِلَيۡكَۖ فَإِن تَوَلَّوۡاْ فَٱعۡلَمۡ أَنَّمَا يُرِيدُ ٱللَّهُ أَن يُصِيبَهُم بِبَعۡضِ ذُنُوبِهِمۡۗ وَإِنَّ كَثِيرٗا مِّنَ ٱلنَّاسِ لَفَٰسِقُونَ

Waani ohkum baynahum bima anzala Allahu wala tattabiAA ahwaahum waihtharhum an yaftinooka AAan baAAdi ma anzala Allahu ilayka fain tawallaw faiAAlam annama yureedu Allahu an yuseebahum bibaAAdi thunoobihim wainna katheeran mina alnnasi lafasiqoona

Ñaawir hakkunde maɓɓe kon ko Alla Jippini, wata a jokku belaaɗeɗe maɓɓe ɗen, rento ɓe nde ɓe pitinintama ga e yoga e kon ko Alla Jippini e maaɗa. Si ɓe nduŋitima ,anndu si ko woni, Alla Faala nde O Meminta ɓe sabu yoga e junuubi maɓɓe. Pellet, ko heewi e yimɓe ɓen ko yatuɓee. ɗoftaare

50

أَفَحُكۡمَ ٱلۡجَٰهِلِيَّةِ يَبۡغُونَۚ وَمَنۡ أَحۡسَنُ مِنَ ٱللَّهِ حُكۡمٗا لِّقَوۡمٖ يُوقِنُونَ

Afahukma aljahiliyyati yabghoona waman ahsanu mina Allahu hukman liqawmin yooqinoona

E ko ñaawoore majjuyanko'en ɓe ɗaɓɓata ? Ko hommbo ɓuri Alla ñaawoore wonan de yimɓe yananaaɓe ?

51

۞يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَتَّخِذُواْ ٱلۡيَهُودَ وَٱلنَّصَٰرَىٰٓ أَوۡلِيَآءَۘ بَعۡضُهُمۡ أَوۡلِيَآءُ بَعۡضٖۚ وَمَن يَتَوَلَّهُم مِّنكُمۡ فَإِنَّهُۥ مِنۡهُمۡۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهۡدِي ٱلۡقَوۡمَ ٱلظَّـٰلِمِينَ

Ya ayyuha allatheena amanoo la tattakhithoo alyahooda waalnnasara awliyaa baAAduhum awliyao baAAdin waman yatawallahum minkum fainnahu minhum inna Allaha la yahdee alqawma alththalimeena

Eehey mon gooŋɗinɓe, wota on njogitor alyahuuda e Annasaara weldiiɓe, yoga maɓɓe ko weldiiɓe yoga. kala e mo'on belduɗo e maɓɓe, oen ɗoon ko e maɓɓe jeyaa. Pellet, Alla Fewnataa yimɓe tooñooɓe ɓe.

52

فَتَرَى ٱلَّذِينَ فِي قُلُوبِهِم مَّرَضٞ يُسَٰرِعُونَ فِيهِمۡ يَقُولُونَ نَخۡشَىٰٓ أَن تُصِيبَنَا دَآئِرَةٞۚ فَعَسَى ٱللَّهُ أَن يَأۡتِيَ بِٱلۡفَتۡحِ أَوۡ أَمۡرٖ مِّنۡ عِندِهِۦ فَيُصۡبِحُواْ عَلَىٰ مَآ أَسَرُّواْ فِيٓ أَنفُسِهِمۡ نَٰدِمِينَ

Fatara allatheena fee quloobihim maradun yusariAAoona feehim yaqooloona nakhsha an tuseebana dairatun faAAasa Allahu an yatiya bialfathi aw amrin min AAindihi fayusbihoo AAala ma asarroo fee anfusihim nadimeena

Tan nji'a ɓeen ɓe ñawu woni e ɓerɗe mu'uen no njaaw-no e maɓɓe, heɓe mbi'a : "min kuli nde yiiloode heɓata amen". Ar ma Alla Adda Uddital, maa fiyaake immorde ka Makko, ɓe mbattina e kon ko ɓe cuuɗi ka pittaali maɓɓe ko ɓe nimsuɓe.

53

وَيَقُولُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَهَـٰٓؤُلَآءِ ٱلَّذِينَ أَقۡسَمُواْ بِٱللَّهِ جَهۡدَ أَيۡمَٰنِهِمۡ إِنَّهُمۡ لَمَعَكُمۡۚ حَبِطَتۡ أَعۡمَٰلُهُمۡ فَأَصۡبَحُواْ خَٰسِرِينَ

Wayaqoolu allatheena amanoo ahaolai allatheena aqsamoo biAllahi jahda aymanihim innahum lamaAAakum habitat aAAmaluhum faasbahoo khasireena

Gooŋɗinɓe ɓen no mbi'a : "E ko ɓee ɗoo ngoni ɓeen woondirnooɓe Alla hattirde woondooje maɓɓe, [wo nde] pellet, hiɓe ngnnde e mooɗon?" Golle maɓɓe ɗen mbonii, ɓe mbattini ko ɓe hayruɓe.(pertuɓe)

54

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ مَن يَرۡتَدَّ مِنكُمۡ عَن دِينِهِۦ فَسَوۡفَ يَأۡتِي ٱللَّهُ بِقَوۡمٖ يُحِبُّهُمۡ وَيُحِبُّونَهُۥٓ أَذِلَّةٍ عَلَى ٱلۡمُؤۡمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى ٱلۡكَٰفِرِينَ يُجَٰهِدُونَ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ وَلَا يَخَافُونَ لَوۡمَةَ لَآئِمٖۚ ذَٰلِكَ فَضۡلُ ٱللَّهِ يُؤۡتِيهِ مَن يَشَآءُۚ وَٱللَّهُ وَٰسِعٌ عَلِيمٌ

Ya ayyuha allatheena amanoo man yartadda minkum AAan deenihi fasawfa yatee Allahu biqawmin yuhibbuhum wayuhibboonahu athillatin AAala almumineena aAAizzatin AAala alkafireena yujahidoona fee sabeeli Allahi wala yakhafoona lawmata laimin thalika fadlu Allahi yuteehi man yashao waAllahu wasiAAun AAaleemun

Eeheymon yo gooŋɗinɓe, kala jartodinɗo e mooɗon e diine mum arma Alla Adda yimɓe ɓeo yiɗi kamɓe kadi ɓe njiɗi mo, tawa ko newaniiɓe gooŋɗinɓe ɓe, ñaaɗanɓe e heeferaaɓe ɓe, heɓe tiɗnoo e laawol Alla ngol, ɓe kulataa feloore peloowo. Ɗuum ko ɓural Alla, homo weeeɗa ngal on Mo o Muuyi. Alla ko Yaajuɗo [ɓural], nganduɗo.

55

إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ ٱللَّهُ وَرَسُولُهُۥ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱلَّذِينَ يُقِيمُونَ ٱلصَّلَوٰةَ وَيُؤۡتُونَ ٱلزَّكَوٰةَ وَهُمۡ رَٰكِعُونَ

Innama waliyyukumu Allahu warasooluhu waallatheena amanoo allatheena yuqeemoona alssalata wayutoona alzzakata wahum rakiAAoona

Ngandee giɗo mon on ko Alla e Nulaaɗo Makko on e ɓeen gooŋɗinɓe : tottirooɓe juulde, ɓe totta asakal, hara kamɓe ko ɓe gooŋɗinɓe.

56

وَمَن يَتَوَلَّ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ فَإِنَّ حِزۡبَ ٱللَّهِ هُمُ ٱلۡغَٰلِبُونَ

Waman yatawalla Allaha warasoolahu waallatheena amanoo fainna hizba Allahi humu alghaliboona

Kalo melduɗo e Alla e Nulaaɗo Makko e ɓeen gooŋɗinɓe : pellet, fedde Alla nden ko ɓeen ngni foolooɓe ɓe.

57

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَتَّخِذُواْ ٱلَّذِينَ ٱتَّخَذُواْ دِينَكُمۡ هُزُوٗا وَلَعِبٗا مِّنَ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ مِن قَبۡلِكُمۡ وَٱلۡكُفَّارَ أَوۡلِيَآءَۚ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ إِن كُنتُم مُّؤۡمِنِينَ

Ya ayyuha allatheena amanoo la tattakhithoo allatheena ittakhathoo deenakum huzuwan walaAAiban mina allatheena ootoo alkitaba min qablikum waalkuffara awliyaa waittaqoo Allaha in kuntum mumineena

Eehey monyo gooŋɗinɓe, wata on njogito ɓeen jogitoriiɓe diine mon o jalnorɗi e fijindaaru, immorde e ɓeen okkaaɓe defte adii mon, e heeferaaɓe ɓeen weldiiɓe. Kulee Alla si on laatike gooŋɗinɓe.

58

وَإِذَا نَادَيۡتُمۡ إِلَى ٱلصَّلَوٰةِ ٱتَّخَذُوهَا هُزُوٗا وَلَعِبٗاۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمۡ قَوۡمٞ لَّا يَعۡقِلُونَ

Waitha nadaytum ila alssalati ittakhathooha huzuwan walaAAiban thalika biannahum qawmun la yaAAqiloona

Si on noddii faade e juulde, ɓe njogitora nde jalnorɗii e fijindaaru : ko waɗi ɗum, kamɓe ko ɓe yimɓe ɓe kakkiltaa.

59

قُلۡ يَـٰٓأَهۡلَ ٱلۡكِتَٰبِ هَلۡ تَنقِمُونَ مِنَّآ إِلَّآ أَنۡ ءَامَنَّا بِٱللَّهِ وَمَآ أُنزِلَ إِلَيۡنَا وَمَآ أُنزِلَ مِن قَبۡلُ وَأَنَّ أَكۡثَرَكُمۡ فَٰسِقُونَ

Qul ya ahla alkitabi hal tanqimoona minna illa an amanna biAllahi wama onzila ilayna wama onzila min qablu waanna aktharakum fasiqoona

Maaku : "Eehey mon yimɓe defte, e on njoftoto min fii min gooɗinii Alla e kon ko Jippinaa e amen, e kon ko Jippinanoo ko adii, e won de pellet, ko ɓuri ɗuuɗude e mon ko yaltuɓeɗoftaare?!".

60

قُلۡ هَلۡ أُنَبِّئُكُم بِشَرّٖ مِّن ذَٰلِكَ مَثُوبَةً عِندَ ٱللَّهِۚ مَن لَّعَنَهُ ٱللَّهُ وَغَضِبَ عَلَيۡهِ وَجَعَلَ مِنۡهُمُ ٱلۡقِرَدَةَ وَٱلۡخَنَازِيرَ وَعَبَدَ ٱلطَّـٰغُوتَۚ أُوْلَـٰٓئِكَ شَرّٞ مَّكَانٗا وَأَضَلُّ عَن سَوَآءِ ٱلسَّبِيلِ

Qul hal onabbiokum bisharrin min thalika mathoobatan AAinda Allahi man laAAanahu Allahu waghadiba AAalayhi wajaAAala minhumu alqiradata waalkhanazeera waAAabada alttaghooti olaika sharrun makanan waadallu AAan sawai alssabeeli

Maaku : "E on ngaccata mi mi humpita on ko ɓuri ɗuum ɗon bon de mbarjaari ka Alla ? Kala mo Alla Huɗi, O Tikkani on, owaɗi e maɓɓe baaɗi e girayɗi(girji),(bamɗituga) e rewooɓe bewinayɗi ɗin. Ko ɓeen ɗon ɓuri bon de nokku, ɓuri majjude kadi laawol potondirgol ngol".

61

وَإِذَا جَآءُوكُمۡ قَالُوٓاْ ءَامَنَّا وَقَد دَّخَلُواْ بِٱلۡكُفۡرِ وَهُمۡ قَدۡ خَرَجُواْ بِهِۦۚ وَٱللَّهُ أَعۡلَمُ بِمَا كَانُواْ يَكۡتُمُونَ

Waitha jaookum qaloo amanna waqad dakhaloo bialkufri wahum qad kharajoo bihi waAllahu aAAlamu bima kanoo yaktumoona

Si ɓe ngarii e mo'on, ɓe mbi'a : "Men gooŋɗinii". Gooɗii non ɓe naatidii e keeferaaku ngu, tawi kamɓe ɓe njaltiino e maggu. Ko Alla ɓuri Anndude kon ko ɓe cuuɗaynoo.

62

وَتَرَىٰ كَثِيرٗا مِّنۡهُمۡ يُسَٰرِعُونَ فِي ٱلۡإِثۡمِ وَٱلۡعُدۡوَٰنِ وَأَكۡلِهِمُ ٱلسُّحۡتَۚ لَبِئۡسَ مَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ

Watara katheeran minhum yusariAAoona fee alithmi waalAAudwani waaklihimu alssuhta labisa ma kanoo yaAAmaloona

Haɗayi'a ko heewi e maɓɓe no yaccora e bakkaat,e ngañamtumaagu, ñaamgol ɓe njeenaari. Bonii kon ko ɓe laatinoo heɓe ngolla.

63

لَوۡلَا يَنۡهَىٰهُمُ ٱلرَّبَّـٰنِيُّونَ وَٱلۡأَحۡبَارُ عَن قَوۡلِهِمُ ٱلۡإِثۡمَ وَأَكۡلِهِمُ ٱلسُّحۡتَۚ لَبِئۡسَ مَا كَانُواْ يَصۡنَعُونَ

Lawla yanhahumu alrrabbaniyyoona waalahbaru AAan qawlihimu alithma waaklihimu alssuhta labisa ma kanoo yasnaAAoona

Ko haɗno ɓee rewooɓe [maɓɓe], e annduɓe [maɓɓe] ɓen kaɗa ɓe gah e konngol maɓɓe bakkaat ngol e ñaamgol ɓe njeenaari ndin ? Bonii kon ko ɓe laatinoo heɓe ngolla

64

وَقَالَتِ ٱلۡيَهُودُ يَدُ ٱللَّهِ مَغۡلُولَةٌۚ غُلَّتۡ أَيۡدِيهِمۡ وَلُعِنُواْ بِمَا قَالُواْۘ بَلۡ يَدَاهُ مَبۡسُوطَتَانِ يُنفِقُ كَيۡفَ يَشَآءُۚ وَلَيَزِيدَنَّ كَثِيرٗا مِّنۡهُم مَّآ أُنزِلَ إِلَيۡكَ مِن رَّبِّكَ طُغۡيَٰنٗا وَكُفۡرٗاۚ وَأَلۡقَيۡنَا بَيۡنَهُمُ ٱلۡعَدَٰوَةَ وَٱلۡبَغۡضَآءَ إِلَىٰ يَوۡمِ ٱلۡقِيَٰمَةِۚ كُلَّمَآ أَوۡقَدُواْ نَارٗا لِّلۡحَرۡبِ أَطۡفَأَهَا ٱللَّهُۚ وَيَسۡعَوۡنَ فِي ٱلۡأَرۡضِ فَسَادٗاۚ وَٱللَّهُ لَا يُحِبُّ ٱلۡمُفۡسِدِينَ

Waqalati alyahoodu yadu Allahi maghloolatun ghullat aydeehim waluAAinoo bima qaloo bal yadahu mabsootatani yunfiqu kayfa yashao walayazeedanna katheeran minhum ma onzila ilayka min rabbika tughyanan wakufran waalqayna baynahumu alAAadawata waalbaghdaa ila yawmi alqiyamati kullama awqadoo naran lilharbi atfaaha Allahu wayasAAawna fee alardi fasadan waAllahu la yuhibbu almufsideena

Alyahhuda'en mba i': "Junngo Alla ngon ko ñobbaango Juuɗe maɓɓe ɗeen ñobbaama, ɓe kuɗiraama kon ko ɓe kaali ! Si ko woni, Juuɗe Makko ɗen [ɗiɗi] ko fortaaɗe, Homo Nafqira no O Muuyiri. Pellet, ko Jippinaa kon e maa immorde ka Joomi, ɓeyday ko heewi e maɓɓe bewre e keeferaaku. Men Wernii hakkunde maɓɓe ngañngu e konnaagu haa Ñande Darngal. Tuma kala ɓe kuɓɓi yiite fii hare, Alla Ɗannina nge. Heɓe yaha ka leydi bonnugol. Alla non Yiɗaa bonnooɓe ɓe.

65

وَلَوۡ أَنَّ أَهۡلَ ٱلۡكِتَٰبِ ءَامَنُواْ وَٱتَّقَوۡاْ لَكَفَّرۡنَا عَنۡهُمۡ سَيِّـَٔاتِهِمۡ وَلَأَدۡخَلۡنَٰهُمۡ جَنَّـٰتِ ٱلنَّعِيمِ

Walaw anna ahla alkitabi amanoo waittaqaw lakaffarna AAanhum sayyiatihim walaadkhalnahum jannati alnnaAAeemi

Sinno yimɓe defte ɓeen ngooŋɗinno ɓe kuli (Alla), min Heefanayno ɓe boneeji maɓɓe ɗin, min Naatno ɓe kadi Aljannaaji Neema.

66

وَلَوۡ أَنَّهُمۡ أَقَامُواْ ٱلتَّوۡرَىٰةَ وَٱلۡإِنجِيلَ وَمَآ أُنزِلَ إِلَيۡهِم مِّن رَّبِّهِمۡ لَأَكَلُواْ مِن فَوۡقِهِمۡ وَمِن تَحۡتِ أَرۡجُلِهِمۚ مِّنۡهُمۡ أُمَّةٞ مُّقۡتَصِدَةٞۖ وَكَثِيرٞ مِّنۡهُمۡ سَآءَ مَا يَعۡمَلُونَ

Walaw annahum aqamoo alttawrata waalinjeela wama onzila ilayhim min rabbihim laakaloo min fawqihim wamin tahti arjulihim minhum ommatun muqtasidatun wakatheerun minhum saa ma yaAAmaloona

Sinno kamɓe ɓe ñiiɓnuno Tawreeta e Linjiila, e kon ko Jippinaa faade e maɓɓe immorde e Joomi maɓɓe, ɓe ñaamirayno senngo dow maɓɓe e ley koyɗe maɓɓe. No e maɓɓe leñol raɓɓindiniiɗe, ko ɗuuɗi e maɓɓe bonii ko ɓe ngollata.

67

۞يَـٰٓأَيُّهَا ٱلرَّسُولُ بَلِّغۡ مَآ أُنزِلَ إِلَيۡكَ مِن رَّبِّكَۖ وَإِن لَّمۡ تَفۡعَلۡ فَمَا بَلَّغۡتَ رِسَالَتَهُۥۚ وَٱللَّهُ يَعۡصِمُكَ مِنَ ٱلنَّاسِۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهۡدِي ٱلۡقَوۡمَ ٱلۡكَٰفِرِينَ

Ya ayyuha alrrasoolu balligh ma onzila ilayka min rabbika wain lam tafAAal fama ballaghta risalatahu waAllahu yaAAsimuka mina alnnasi inna Allaha la yahdee alqawma alkafireena

Eehey ma Nulaaɗo, yottin kon ko Jippinaa e maaɗa immorde ka Joomi maa, si a waɗaalni ,haray a yottinaani nulal makko ngal. Alla ko daɗndoowo ma e yimɓe ɓeen. Pellet, Alla Fewnataa yimɓe yeddooɓe ɓeen.

68

قُلۡ يَـٰٓأَهۡلَ ٱلۡكِتَٰبِ لَسۡتُمۡ عَلَىٰ شَيۡءٍ حَتَّىٰ تُقِيمُواْ ٱلتَّوۡرَىٰةَ وَٱلۡإِنجِيلَ وَمَآ أُنزِلَ إِلَيۡكُم مِّن رَّبِّكُمۡۗ وَلَيَزِيدَنَّ كَثِيرٗا مِّنۡهُم مَّآ أُنزِلَ إِلَيۡكَ مِن رَّبِّكَ طُغۡيَٰنٗا وَكُفۡرٗاۖ فَلَا تَأۡسَ عَلَى ٱلۡقَوۡمِ ٱلۡكَٰفِرِينَ

Qul ya ahla alkitabi lastum AAala shayin hatta tuqeemoo alttawrata waalinjeela wama onzila ilaykum min rabbikum walayazeedanna katheeran minhum ma onzila ilayka min rabbika tughyanan wakufran fala tasa AAala alqawmi alkafireena

Maaku : "Eehey mon yimɓe defte, on ngonaa e huunde haa ñiiɓnon Tawraata e Linjiila e kon ko Jippinaa e mooɗon immorde ka Joommon". Ko maa tun ko Jippinaa kon e maaɗa immorde ka Joomi maaɗa ɓeyda ko ɗuuɗi e maɓɓe bewre e keeferaaku. Wata a suno fii yimɓe yedduɓe ɓe.

69

إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَٱلَّذِينَ هَادُواْ وَٱلصَّـٰبِـُٔونَ وَٱلنَّصَٰرَىٰ مَنۡ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ وَعَمِلَ صَٰلِحٗا فَلَا خَوۡفٌ عَلَيۡهِمۡ وَلَا هُمۡ يَحۡزَنُونَ

Inna allatheena amanoo waallatheena hadoo waalssabioona waalnnasara man amana biAllahi waalyawmi alakhiri waAAamila salihan fala khawfun AAalayhim wala hum yahzanoona

Pellet, ɓeen gooɗinɓe, e ɓen Alyahuudaaɓe, e ɓee rewooɓe koode, e Annasaara'en, kala on gooŋɗinɗo Alla e Ñalaande Sakkitiinde nden, o golli golle-moƴƴe : kulol alanaa ɓe, wanaa kamɓe cunoytoo.

70

لَقَدۡ أَخَذۡنَا مِيثَٰقَ بَنِيٓ إِسۡرَـٰٓءِيلَ وَأَرۡسَلۡنَآ إِلَيۡهِمۡ رُسُلٗاۖ كُلَّمَا جَآءَهُمۡ رَسُولُۢ بِمَا لَا تَهۡوَىٰٓ أَنفُسُهُمۡ فَرِيقٗا كَذَّبُواْ وَفَرِيقٗا يَقۡتُلُونَ

Laqad akhathna meethaqa banee israeela waarsalna ilayhim rusulan kullama jaahum rasoolun bima la tahwa anfusuhum fareeqan kaththaboo wafareeqan yaqtuloona

Wollahi minƳetii ahadi ɓiɗɓe Israa'iila ɓeen, minn Nuli e maɓɓe Nulaaɓe. Tuma kala nde Nulaaɗo addani ɓe kon ko pittaali maɓɓe ɗin mbelaaka : fedde goo ɓe njedda, fedde goo no mbara.

71

وَحَسِبُوٓاْ أَلَّا تَكُونَ فِتۡنَةٞ فَعَمُواْ وَصَمُّواْ ثُمَّ تَابَ ٱللَّهُ عَلَيۡهِمۡ ثُمَّ عَمُواْ وَصَمُّواْ كَثِيرٞ مِّنۡهُمۡۚ وَٱللَّهُ بَصِيرُۢ بِمَا يَعۡمَلُونَ

Wahasiboo alla takoona fitnatun faAAamoo wasammoo thumma taba Allahu AAalayhim thumma AAamoo wasammoo katheerun minhum waAllahu baseerun bima yaAAmaloona

Ɓe tamƴinii fitna laatotaako, ɓe mbumi ɓe pah'ɗi. Refti Alla Jaɓani ɓe tuubuubuyee. Refti ko heewi e maɓɓe mbumi ɓe pahaɗi. Alla ko reenuɗo kon ko ɓe ngollata.

72

لَقَدۡ كَفَرَ ٱلَّذِينَ قَالُوٓاْ إِنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلۡمَسِيحُ ٱبۡنُ مَرۡيَمَۖ وَقَالَ ٱلۡمَسِيحُ يَٰبَنِيٓ إِسۡرَـٰٓءِيلَ ٱعۡبُدُواْ ٱللَّهَ رَبِّي وَرَبَّكُمۡۖ إِنَّهُۥ مَن يُشۡرِكۡ بِٱللَّهِ فَقَدۡ حَرَّمَ ٱللَّهُ عَلَيۡهِ ٱلۡجَنَّةَ وَمَأۡوَىٰهُ ٱلنَّارُۖ وَمَا لِلظَّـٰلِمِينَ مِنۡ أَنصَارٖ

Laqad kafara allatheena qaloo inna Allaha huwa almaseehu ibnu maryama waqala almaseehu ya banee israeela oAAbudoo Allaha rabbee warabbakum innahu man yushrik biAllahi faqad harrama Allahu AAalayhi aljannata wamawahu alnnaru wama lilththalimeena min ansarin

Wollahi ɓeen wi'uɓe : "Alla ko Almasiihu ɓiɗɗo Maryama on"ɓe keeforini. Almasiihu on maaki : "Eeheymon ɓiɗɓe Israa'iila, ndewee Alla Joomi am e Joomi mon. Pellet, kala sirkanɗo Alla, anndu Alla harminanii e mum Aljanna, werde makko nden ko ka yiite. Alanaa tooñooɓe ɓeen balloowo.

73

لَّقَدۡ كَفَرَ ٱلَّذِينَ قَالُوٓاْ إِنَّ ٱللَّهَ ثَالِثُ ثَلَٰثَةٖۘ وَمَا مِنۡ إِلَٰهٍ إِلَّآ إِلَٰهٞ وَٰحِدٞۚ وَإِن لَّمۡ يَنتَهُواْ عَمَّا يَقُولُونَ لَيَمَسَّنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِنۡهُمۡ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Laqad kafara allatheena qaloo inna Allaha thalithu thalathatin wama min ilahin illa ilahun wahidun wain lam yantahoo AAamma yaqooloona layamassanna allatheena kafaroo minhum AAathabun aleemun

Willagi yeddii ɓeen wi'uɓe : "Alla ko tatɓitɗo (Allaji)tato Alaa deweteeɗo si wanaa deweteeɗo gooto. Si ɓe kaɗitaaki gaa e ko ɓe wowlata, ko maa mema ɓeen yedduɓe e maɓɓe lepte muusuɗe.

74

أَفَلَا يَتُوبُونَ إِلَى ٱللَّهِ وَيَسۡتَغۡفِرُونَهُۥۚ وَٱللَّهُ غَفُورٞ رَّحِيمٞ

Afala yatooboona ila Allahi wayastaghfiroonahu waAllahu ghafoorun raheemun

E ɓe tuubantaa Alla ɓe imsinoo Mo?! Alla ko kaforoowo, jurmotooɗo

75

مَّا ٱلۡمَسِيحُ ٱبۡنُ مَرۡيَمَ إِلَّا رَسُولٞ قَدۡ خَلَتۡ مِن قَبۡلِهِ ٱلرُّسُلُ وَأُمُّهُۥ صِدِّيقَةٞۖ كَانَا يَأۡكُلَانِ ٱلطَّعَامَۗ ٱنظُرۡ كَيۡفَ نُبَيِّنُ لَهُمُ ٱلۡأٓيَٰتِ ثُمَّ ٱنظُرۡ أَنَّىٰ يُؤۡفَكُونَ

Ma almaseehu ibnu maryama illa rasoolun qad khalat min qablihi alrrusulu waommuhu siddeeqatun kana yakulani alttaAAama onthur kayfa nubayyinu lahumu alayati thumma onthur anna yufakoona

Almasiihi ɓiɗɗo Maryama on wonaani si wonaa Nulaaɗo, gooŋɗii Nulaaɓe feƴƴiino ado makko. Neene makko ko goosguɗo, kamɓe ɗiɗo hiɓe ñaamaynoo ñaametee. Ndaaru ko honno minn Ɓannginiranta ɓe Aayeeje ɗeen, refti ndaaraa ko honno ɓe wonaa fekindoreede.

76

قُلۡ أَتَعۡبُدُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ مَا لَا يَمۡلِكُ لَكُمۡ ضَرّٗا وَلَا نَفۡعٗاۚ وَٱللَّهُ هُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلۡعَلِيمُ

Qul ataAAbudoona min dooni Allahi ma la yamliku lakum darran wala nafAAan waAllahu huwa alssameeAAu alAAaleemu

Maaku : "E on ndeway ko wonaa Alla, kon ko jeytantaa on lorra wanaa nafa?!", Alla non ko Nanoowo, gannduɗo.

77

قُلۡ يَـٰٓأَهۡلَ ٱلۡكِتَٰبِ لَا تَغۡلُواْ فِي دِينِكُمۡ غَيۡرَ ٱلۡحَقِّ وَلَا تَتَّبِعُوٓاْ أَهۡوَآءَ قَوۡمٖ قَدۡ ضَلُّواْ مِن قَبۡلُ وَأَضَلُّواْ كَثِيرٗا وَضَلُّواْ عَن سَوَآءِ ٱلسَّبِيلِ

Qul ya ahla alkitabi la taghloo fee deenikum ghayra alhaqqi wala tattabiAAoo ahwaa qawmin qad dalloo min qablu waadalloo katheeran wadalloo AAan sawai alssabeeli

Maaku : "Eehey mon yimɓe defte, wata on ɓurtin e diina mon kan ko woori goonga, wata on njokku beleeɗe yimɓe [ɓe tawta] gooŋɗii ɓe majjii ko adii, ɓe majjini ko ɗuuɗi, ɓe majji laawol potondirngol ngol.

78

لُعِنَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِنۢ بَنِيٓ إِسۡرَـٰٓءِيلَ عَلَىٰ لِسَانِ دَاوُۥدَ وَعِيسَى ٱبۡنِ مَرۡيَمَۚ ذَٰلِكَ بِمَا عَصَواْ وَّكَانُواْ يَعۡتَدُونَ

LuAAina allatheena kafaroo min banee israeela AAala lisani dawooda waAAeesa ibni maryama thalika bima AAasaw wakanoo yaAAtadoona

Ɓeen yedduɓe e ɓiɗɓe Israa'iila ɓen kuɗiraama e ɗemngal Daawuda, e Iisaa ɓiɗɗo Maryama on. Ɗuum le, ko sabu koɓe mboopii kon, ɓe laatii yawtooɓe. Keeri ALLA

79

كَانُواْ لَا يَتَنَاهَوۡنَ عَن مُّنكَرٖ فَعَلُوهُۚ لَبِئۡسَ مَا كَانُواْ يَفۡعَلُونَ

Kanoo la yatanahawna AAan munkarin faAAaloohu labisa ma kanoo yafAAaloona

Ɓe kaɗindirtaano e bone mo ɓe mbaɗi. bonii kon ko ɓe ngollatnoo!

80

تَرَىٰ كَثِيرٗا مِّنۡهُمۡ يَتَوَلَّوۡنَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْۚ لَبِئۡسَ مَا قَدَّمَتۡ لَهُمۡ أَنفُسُهُمۡ أَن سَخِطَ ٱللَّهُ عَلَيۡهِمۡ وَفِي ٱلۡعَذَابِ هُمۡ خَٰلِدُونَ

Tara katheeran minhum yatawallawna allatheena kafaroo labisa ma qaddamat lahum anfusuhum an sakhita Allahu AAalayhim wafee alAAathabi hum khalidoona

Haɗa yi'a ko ɗuuɗi e maɓɓe no mbelda e ɓeen yeddu- ɓe. bonii kon ko pittaali maɓɓe ɗin ngrdinani ɓe, nde Alla Tikkani ɓe, ko ka lepte woni kamɓe ko ɓe heddotoo.(saasooɓe)

81

وَلَوۡ كَانُواْ يُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلنَّبِيِّ وَمَآ أُنزِلَ إِلَيۡهِ مَا ٱتَّخَذُوهُمۡ أَوۡلِيَآءَ وَلَٰكِنَّ كَثِيرٗا مِّنۡهُمۡ فَٰسِقُونَ

Walaw kanoo yuminoona biAllahi waalnnabiyyi wama onzila ilayhi ma ittakhathoohum awliyaa walakinna katheeran minhum fasiqoona

Sinno ɓe gooŋɗinano Alla, e Annabaajo on e kon ko Jnjppinaa e makko, ɓe njgittonooko ɓen [yedduɓe] weldiiɓe. Kono ko ɗuuɗi e maɓɓe ko yaltuɓe ɗoftaare

82

۞لَتَجِدَنَّ أَشَدَّ ٱلنَّاسِ عَدَٰوَةٗ لِّلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱلۡيَهُودَ وَٱلَّذِينَ أَشۡرَكُواْۖ وَلَتَجِدَنَّ أَقۡرَبَهُم مَّوَدَّةٗ لِّلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱلَّذِينَ قَالُوٓاْ إِنَّا نَصَٰرَىٰۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّ مِنۡهُمۡ قِسِّيسِينَ وَرُهۡبَانٗا وَأَنَّهُمۡ لَا يَسۡتَكۡبِرُونَ

Latajidanna ashadda alnnasi AAadawatan lillatheena amanoo alyahooda waallatheena ashrakoo walatajidanna aqrabahum mawaddatan lillatheena amanoo allatheena qaloo inna nasara thalika bianna minhum qisseeseena waruhbanan waannahum la yastakbiroona

A tawat wollahi ko ɓuri añde e yimɓe he e wonan de ɓeen gooŋɗinɓe,ko Alyahuuda'en e ɓen sirkooɓe.A taway kadi ko ɓuri ɓe ɓaɗtaade gooɗinɓe ɓen giggol, ko wi'ooɓe ɓe :"minen ko Annasaara".Ɗuum non,ko tawde hino e maɓɓe annduɓe e rewooɓe,e won de kamɓe ɓe mawnintintaako.

83

وَإِذَا سَمِعُواْ مَآ أُنزِلَ إِلَى ٱلرَّسُولِ تَرَىٰٓ أَعۡيُنَهُمۡ تَفِيضُ مِنَ ٱلدَّمۡعِ مِمَّا عَرَفُواْ مِنَ ٱلۡحَقِّۖ يَقُولُونَ رَبَّنَآ ءَامَنَّا فَٱكۡتُبۡنَا مَعَ ٱلشَّـٰهِدِينَ

Waitha samiAAoo ma onzila ila alrrasooli tara aAAyunahum tafeedu mina alddamAAi mimma AAarafoo mina alhaqqi yaqooloona rabbana amanna faoktubna maAAa alshshahideena

Si ɓe nanii ko Jippinaa kon e Nulaaɗo on, a yi'ay gite maɓɓe ɗen no yuppoo gonɗi, sabu kon ko ɓe anndi e goonga kan. Heɓe mbia: "Joom amen, min gooŋɗinii, Winndidu min e seediiɓe ɓen".

84

وَمَا لَنَا لَا نُؤۡمِنُ بِٱللَّهِ وَمَا جَآءَنَا مِنَ ٱلۡحَقِّ وَنَطۡمَعُ أَن يُدۡخِلَنَا رَبُّنَا مَعَ ٱلۡقَوۡمِ ٱلصَّـٰلِحِينَ

Wama lana la numinu biAllahi wama jaana mina alhaqqi wanatmaAAu an yudkhilana rabbuna maAAa alqawmi alssaliheena

E ko haɗata amen gooŋɗinde Alla e ko ari e amen kon immorde e goonga, men tamƴinoo nde Joomi amen Waɗtida men e yimɓe moƴƴuɓe ɓeen?".

85

فَأَثَٰبَهُمُ ٱللَّهُ بِمَا قَالُواْ جَنَّـٰتٖ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَاۚ وَذَٰلِكَ جَزَآءُ ٱلۡمُحۡسِنِينَ

Faathabahumu Allahu bima qaloo jannatin tajree min tahtiha alanharu khalideena feeha wathalika jazao almuhsineena

Alla Yoɓiri ɓe sabu kon ko ɓe mbi'i : Aljannaaji ɗi caatli ilata senngo ley majji, ko ɓe duumotooɓe ton. Ɗum ɗon ko njoɓdi moƴƴinɓe ɓe,

86

وَٱلَّذِينَ كَفَرُواْ وَكَذَّبُواْ بِـَٔايَٰتِنَآ أُوْلَـٰٓئِكَ أَصۡحَٰبُ ٱلۡجَحِيمِ

Waallatheena kafaroo wakaththaboo biayatina olaika ashabu aljaheemi

Ɓeen heeferɓe ɓe njeddi Aayeeje amen ɗeen, ɓeen ɗoon, ko yimɓe Jahiimi.

87

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تُحَرِّمُواْ طَيِّبَٰتِ مَآ أَحَلَّ ٱللَّهُ لَكُمۡ وَلَا تَعۡتَدُوٓاْۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ ٱلۡمُعۡتَدِينَ

Ya ayyuha allatheena amanoo la tuharrimoo tayyibati ma ahalla Allahu lakum wala taAAtadoo inna Allaha la yuhibbu almuAAtadeena

Eehey mon yo gooŋɗinɓe, wota on karrmin laaɓuɗi ɗi Alla dakginani on, wata on njatu. Pe keerol, Alla Yiɗaa yawtooɓe ɓn.keeri Alla

88

وَكُلُواْ مِمَّا رَزَقَكُمُ ٱللَّهُ حَلَٰلٗا طَيِّبٗاۚ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ ٱلَّذِيٓ أَنتُم بِهِۦ مُؤۡمِنُونَ

Wakuloo mimma razaqakumu Allahu halalan tayyiban waittaqoo Allaha allathee antum bihi muminoona

Ñaamee e kon ko Alla Arsiki on dagiiɗi laaɓuɗi. Kulon Alla O Mo ngooŋɗinɗon.

89

لَا يُؤَاخِذُكُمُ ٱللَّهُ بِٱللَّغۡوِ فِيٓ أَيۡمَٰنِكُمۡ وَلَٰكِن يُؤَاخِذُكُم بِمَا عَقَّدتُّمُ ٱلۡأَيۡمَٰنَۖ فَكَفَّـٰرَتُهُۥٓ إِطۡعَامُ عَشَرَةِ مَسَٰكِينَ مِنۡ أَوۡسَطِ مَا تُطۡعِمُونَ أَهۡلِيكُمۡ أَوۡ كِسۡوَتُهُمۡ أَوۡ تَحۡرِيرُ رَقَبَةٖۖ فَمَن لَّمۡ يَجِدۡ فَصِيَامُ ثَلَٰثَةِ أَيَّامٖۚ ذَٰلِكَ كَفَّـٰرَةُ أَيۡمَٰنِكُمۡ إِذَا حَلَفۡتُمۡۚ وَٱحۡفَظُوٓاْ أَيۡمَٰنَكُمۡۚ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ ٱللَّهُ لَكُمۡ ءَايَٰتِهِۦ لَعَلَّكُمۡ تَشۡكُرُونَ

La yuakhithukumu Allahu biallaghwi fee aymanikum walakin yuakhithukum bima AAaqqadtumu alaymana fakaffaratuhu itAAamu AAasharati masakeena min awsati ma tutAAimoona ahleekum aw kiswatuhum aw tahreeru raqabatin faman lam yajid fasiyamu thalathati ayyamin thalika kaffaratu aymanikum itha halaftum waihfathoo aymanakum kathalika yubayyinu Allahu lakum ayatihi laAAallakum tashkuroona

Alla Nanngitirtaa on ko faljuɗon ka gooɗndooje mon, kono Homo Nanngitira on kon ko piɓɗon e gooɗndoodooje ɗe e muuɗum. Kaffaara mum on, ko ñammingol miskineeɓe sappo immorde ko hakindii e ko ñamminton ɓeynguureeji mon, maa koltu maɓɓe, maa rimɗin gol daande. On mo heɓaali [ɗuum], ko koorgol ɓalɗe tati. Ɗuum ɗoon ko kaffaara gooɗndooje mon si on ngooɗndii. Ndeenee gooɗndooje mon ɗe .Ko nii Alla Ɓannginiranta on Aayeeje Makko ɗen, belajo'o, on njetta [Mo].

90

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ إِنَّمَا ٱلۡخَمۡرُ وَٱلۡمَيۡسِرُ وَٱلۡأَنصَابُ وَٱلۡأَزۡلَٰمُ رِجۡسٞ مِّنۡ عَمَلِ ٱلشَّيۡطَٰنِ فَٱجۡتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمۡ تُفۡلِحُونَ

Ya ayyuha allatheena amanoo innama alkhamru waalmaysiru waalansabu waalazlamu rijsun min AAamali alshshaytani faijtaniboohu laAAallakum tuflihoona

Eehey mon gooŋɗinɓe, ngannde esiwram= sanngara ɗam, e karte ɗen, e sanamuuji ɗin e payaloy koy [fow] ko soɓe jeyaaɗum e golle seytaane,ngoɗɗitee ɗum, mbelejo'o, on maloyte.

91

إِنَّمَا يُرِيدُ ٱلشَّيۡطَٰنُ أَن يُوقِعَ بَيۡنَكُمُ ٱلۡعَدَٰوَةَ وَٱلۡبَغۡضَآءَ فِي ٱلۡخَمۡرِ وَٱلۡمَيۡسِرِ وَيَصُدَّكُمۡ عَن ذِكۡرِ ٱللَّهِ وَعَنِ ٱلصَّلَوٰةِۖ فَهَلۡ أَنتُم مُّنتَهُونَ

Innama yureedu alshshaytanu an yooqiAAa baynakumu alAAadawata waalbaghdaa fee alkhamri waalmaysiri wayasuddakum AAan thikri Allahi waAAani alssalati fahal antum muntahoona

Nganndee ko seytaane faalaa, ko nde o liɓata ngañgu e konnaagu(tikere)hakkunde mo'on ka siwram e ka karte, o faddoo on ga e jaŋtagol Alla e juulde nden. Hara onon ko on haɗitotooɓe ?(woppooɓe)?

92

وَأَطِيعُواْ ٱللَّهَ وَأَطِيعُواْ ٱلرَّسُولَ وَٱحۡذَرُواْۚ فَإِن تَوَلَّيۡتُمۡ فَٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّمَا عَلَىٰ رَسُولِنَا ٱلۡبَلَٰغُ ٱلۡمُبِينُ

WaateeAAoo Allaha waateeAAoo alrrasoola waihtharoo fain tawallaytum faiAAlamoo annama AAala rasoolina albalaghu almubeenu

Ɗoftee Alla, ɗoftoɗon Nulaaɗo o, ndeentoɗon ! Si on nduŋitiim, nganndee pellet, ko fawii Nulaaɗo Amen on, ko jottingol ɓanngina.(peeñngol ngol).

93

لَيۡسَ عَلَى ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّـٰلِحَٰتِ جُنَاحٞ فِيمَا طَعِمُوٓاْ إِذَا مَا ٱتَّقَواْ وَّءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّـٰلِحَٰتِ ثُمَّ ٱتَّقَواْ وَّءَامَنُواْ ثُمَّ ٱتَّقَواْ وَّأَحۡسَنُواْۚ وَٱللَّهُ يُحِبُّ ٱلۡمُحۡسِنِينَ

Laysa AAala allatheena amanoo waAAamiloo alssalihati junahun feema taAAimoo itha ma ittaqaw waamanoo waAAamiloo alssalihati thumma ittaqaw waamanoo thumma ittaqaw waahsanoo waAllahu yuhibbu almuhsineena

Bakkaat fawaaki ɓeen gooŋɗinɓe ɓe ngolli golle-moƴƴe e kon ko ɓe ñaamuno si ɓe kulii ɓe gooŋɗinii ɓe golli golle-moƴƴe, refti ɓe ndeentii ɓe gooŋɗini, refti ɓe gooŋɗi ɓe moƴƴini. Alla No Yiɗi moƴƴinooɓe ɓen.

94

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَيَبۡلُوَنَّكُمُ ٱللَّهُ بِشَيۡءٖ مِّنَ ٱلصَّيۡدِ تَنَالُهُۥٓ أَيۡدِيكُمۡ وَرِمَاحُكُمۡ لِيَعۡلَمَ ٱللَّهُ مَن يَخَافُهُۥ بِٱلۡغَيۡبِۚ فَمَنِ ٱعۡتَدَىٰ بَعۡدَ ذَٰلِكَ فَلَهُۥ عَذَابٌ أَلِيمٞ

Ya ayyuha allatheena amanoo layabluwannakumu Allahu bishayin mina alssaydi tanaluhu aydeekum warimahukum liyaAAlama Allahu man yakhafuhu bialghaybi famani iAAtada baAAda thalika falahu AAathabun aleemun

Eehey mon gooŋɗinɓe, ma Alla Jarribor on huunde e mbaroodi=raddo, hiɗon nanngira ɗum juuɗe mon ɗen e gaawe mon ɗen ; fii no Alla Anndira on kuloowo Mo e birnal. Kala jaggituɗo (jawtuɗo keerolo) ɓawa ɗuum, hino woodani mo lepte muusuɗe.

95

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَقۡتُلُواْ ٱلصَّيۡدَ وَأَنتُمۡ حُرُمٞۚ وَمَن قَتَلَهُۥ مِنكُم مُّتَعَمِّدٗا فَجَزَآءٞ مِّثۡلُ مَا قَتَلَ مِنَ ٱلنَّعَمِ يَحۡكُمُ بِهِۦ ذَوَا عَدۡلٖ مِّنكُمۡ هَدۡيَۢا بَٰلِغَ ٱلۡكَعۡبَةِ أَوۡ كَفَّـٰرَةٞ طَعَامُ مَسَٰكِينَ أَوۡ عَدۡلُ ذَٰلِكَ صِيَامٗا لِّيَذُوقَ وَبَالَ أَمۡرِهِۦۗ عَفَا ٱللَّهُ عَمَّا سَلَفَۚ وَمَنۡ عَادَ فَيَنتَقِمُ ٱللَّهُ مِنۡهُۚ وَٱللَّهُ عَزِيزٞ ذُو ٱنتِقَامٍ

Ya ayyuha allatheena amanoo la taqtuloo alssayda waantum hurumun waman qatalahu minkum mutaAAammidan fajazaon mithlu ma qatala mina alnnaAAami yahkumu bihi thawa AAadlin minkum hadyan baligha alkaAAbati aw kaffaratun taAAamu masakeena aw AAadlu thalika siyaman liyathooqa wabala amrihi AAafa Allahu AAamma salafa waman AAada fayantaqimu Allahu minhu waAllahu AAazeezun thoo intiqamin

Eehey mon yo gooŋɗinɓe, wota on mbar mbaroodi=raddaande hara ko on horminii ɓe. Kala barɗo ndi e mooɗon ko o tewiiɗo, njoɓdi mum, ko yeru kon ko o wari neemoraaɗi, ñaawa ɗum joomiraaɓe nuunɗal ɗiɗo e mooɗon, neldaari yottotoondi Kaaba on, maa kaffaara ñammingol miskiieeɓe, maa ko fotata ɗuum ɗoon koorka fii yo o meeɗ battane fiyaake makko on. Alla Yaafike kon ko feƴƴi ; kala duttiiɗo, Alla Yoftota e Makko. Alla ko pooluɗo, Jom-joftagol.

96

أُحِلَّ لَكُمۡ صَيۡدُ ٱلۡبَحۡرِ وَطَعَامُهُۥ مَتَٰعٗا لَّكُمۡ وَلِلسَّيَّارَةِۖ وَحُرِّمَ عَلَيۡكُمۡ صَيۡدُ ٱلۡبَرِّ مَا دُمۡتُمۡ حُرُمٗاۗ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ ٱلَّذِيٓ إِلَيۡهِ تُحۡشَرُونَ

Ohilla lakum saydu albahri wataAAamuhu mataAAan lakum walilssayyarati wahurrima AAalaykum saydu albarri ma dumtum huruman waittaqoo Allaha allathee ilayhi tuhsharoona

Daginanaama on baañgol ka maayo, ñaametee mum on ko dakamme wonan de on e setotooɓe ɓe. Karminanaama on baañugol ka jeeri fodde hiɗon kormii. Kulee Alla Oon mo mooɓoyteɗon to mum.

97

۞جَعَلَ ٱللَّهُ ٱلۡكَعۡبَةَ ٱلۡبَيۡتَ ٱلۡحَرَامَ قِيَٰمٗا لِّلنَّاسِ وَٱلشَّهۡرَ ٱلۡحَرَامَ وَٱلۡهَدۡيَ وَٱلۡقَلَـٰٓئِدَۚ ذَٰلِكَ لِتَعۡلَمُوٓاْ أَنَّ ٱللَّهَ يَعۡلَمُ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِي ٱلۡأَرۡضِ وَأَنَّ ٱللَّهَ بِكُلِّ شَيۡءٍ عَلِيمٌ

JaAAala Allahu alkaAAbata albayta alharama qiyaman lilnnasi waalshshahra alharama waalhadya waalqalaida thalika litaAAlamoo anna Allaha yaAAlamu ma fee alssamawati wama fee alardi waanna Allaha bikulli shayin AAaleemun

Alla Waɗii Kaaba on : Suudu Hormanteendu, ñiiɓirndu wonan de yimɓe ɓeen, e lewru hormante ndu, e neldaari ndi, e meedaaɗi ɗin. Ɗuum ɗon, ko fii yo on nganndu won de Alla no Anndi kon ko woni kammuuli e ka leydi, e wonndi Alla no Anndi kala huunde.

98

ٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّ ٱللَّهَ شَدِيدُ ٱلۡعِقَابِ وَأَنَّ ٱللَّهَ غَفُورٞ رَّحِيمٞ

IAAlamoo anna Allaha shadeedu alAAiqabi waanna Allaha ghafoorun raheemun

Nganndee won de pellet, Alla ko caɗtuɗo lepte, e won de pellet, Alla ko kaforoowo, jurmotooɗo.

99

مَّا عَلَى ٱلرَّسُولِ إِلَّا ٱلۡبَلَٰغُۗ وَٱللَّهُ يَعۡلَمُ مَا تُبۡدُونَ وَمَا تَكۡتُمُونَ

Ma AAala alrrasooli illa albalaghu waAllahu yaAAlamu ma tubdoona wama taktumoona

Fawaaki Nulaaɗo on si wanaa yottingol. Alla no Anndi ko peññinton e ko cuuɗoton.

100

قُل لَّا يَسۡتَوِي ٱلۡخَبِيثُ وَٱلطَّيِّبُ وَلَوۡ أَعۡجَبَكَ كَثۡرَةُ ٱلۡخَبِيثِۚ فَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ يَـٰٓأُوْلِي ٱلۡأَلۡبَٰبِ لَعَلَّكُمۡ تُفۡلِحُونَ

Qul la yastawee alkhabeethu waalttayyibu walaw aAAjabaka kathratu alkhabeethi faittaqoo Allaha ya olee alalbabi laAAallakum tuflihoona

Maaku : "ko soɓi kon e ko laaɓi kon fotataa, hay si hawnii ma ɗuuɗugol ko soɓi kon". Kulee Alla yo joomiraaɓe hakkillaaji, mbelejo'o, on maloyte.

101

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَسۡـَٔلُواْ عَنۡ أَشۡيَآءَ إِن تُبۡدَ لَكُمۡ تَسُؤۡكُمۡ وَإِن تَسۡـَٔلُواْ عَنۡهَا حِينَ يُنَزَّلُ ٱلۡقُرۡءَانُ تُبۡدَ لَكُمۡ عَفَا ٱللَّهُ عَنۡهَاۗ وَٱللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٞ

Ya ayyuha allatheena amanoo la tasaloo AAan ashyaa in tubda lakum tasukum wain tasaloo AAanha heena yunazzalu alquranu tubda lakum AAafa Allahu AAanha waAllahu ghafoorun haleemun

Eehey monn gooŋɗinɓe ! wata on laɓndo fii piiji, tawi si ɗi peññinanaama on, mettay on. Si on laɓndino fii majji fewndo Alqur'aanaare nden Jippotoo, ɗi peññinante on. Alla Yaafike fii majji. Alla ko kaforoowo, jurmotooɗo.

102

قَدۡ سَأَلَهَا قَوۡمٞ مِّن قَبۡلِكُمۡ ثُمَّ أَصۡبَحُواْ بِهَا كَٰفِرِينَ

Qad saalaha qawmun min qablikum thumma asbahoo biha kafireena

Gooŋɗii yimɓe adinooɓe on laɓndinoke fii majji, refti ɓe ngontiri ɗin yedduɓe.

103

مَا جَعَلَ ٱللَّهُ مِنۢ بَحِيرَةٖ وَلَا سَآئِبَةٖ وَلَا وَصِيلَةٖ وَلَا حَامٖ وَلَٰكِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ يَفۡتَرُونَ عَلَى ٱللَّهِ ٱلۡكَذِبَۖ وَأَكۡثَرُهُمۡ لَا يَعۡقِلُونَ

Ma jaAAala Allahu min baheeratin wala saibatin wala waseelatin wala hamin walakinna allatheena kafaroo yaftaroona AAala Allahi alkathiba waaktharuhum la yaAAqiloona

Alla Waɗaali e jelaaɗi ɗin, wanaa accitaaɗi, wanaa jokkindirmba debbi, wanaa kalaldi-wa, kono heeferɓe ɓe no fekindoo e Alla fenaande, ko ɓuri ɗuuɗude e maɓɓe hakkiltaa.

104

وَإِذَا قِيلَ لَهُمۡ تَعَالَوۡاْ إِلَىٰ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ وَإِلَى ٱلرَّسُولِ قَالُواْ حَسۡبُنَا مَا وَجَدۡنَا عَلَيۡهِ ءَابَآءَنَآۚ أَوَلَوۡ كَانَ ءَابَآؤُهُمۡ لَا يَعۡلَمُونَ شَيۡـٔٗا وَلَا يَهۡتَدُونَ

Waitha qeela lahum taAAalaw ila ma anzala Allahu waila alrrasooli qaloo hasbuna ma wajadna AAalayhi abaana awalaw kana abaohum la yaAAlamoona shayan wala yahtadoona

Si ɓe mbiamaa: "ngree e ko Alla Jippini kon e faade e Nulaaɗo on", ɓe mbi'a:"Yonii min ko min tawri baabiraaɓe amen ɓe", e hay si baabiraaɓe maɓɓe ɓe ngandaa hay e huunde ɓe peewataa?!

105

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ عَلَيۡكُمۡ أَنفُسَكُمۡۖ لَا يَضُرُّكُم مَّن ضَلَّ إِذَا ٱهۡتَدَيۡتُمۡۚ إِلَى ٱللَّهِ مَرۡجِعُكُمۡ جَمِيعٗا فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمۡ تَعۡمَلُونَ

Ya ayyuha allatheena amanoo AAalaykum anfusakum la yadurrukum man dalla itha ihtadaytum ila Allahi marjiAAukum jameeAAan fayunabbiokum bima kuntum taAAmaloona

Eeheymon gooŋɗinɓe ! Hino fawii on pittaali mon ɗin! Lorratah on majjuɗo si on peewi. Ko faade ka Alla woni ruttorde mon on denndaangal; O Humpita on kon ko ngollatnoɗon.

106

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ شَهَٰدَةُ بَيۡنِكُمۡ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ ٱلۡمَوۡتُ حِينَ ٱلۡوَصِيَّةِ ٱثۡنَانِ ذَوَا عَدۡلٖ مِّنكُمۡ أَوۡ ءَاخَرَانِ مِنۡ غَيۡرِكُمۡ إِنۡ أَنتُمۡ ضَرَبۡتُمۡ فِي ٱلۡأَرۡضِ فَأَصَٰبَتۡكُم مُّصِيبَةُ ٱلۡمَوۡتِۚ تَحۡبِسُونَهُمَا مِنۢ بَعۡدِ ٱلصَّلَوٰةِ فَيُقۡسِمَانِ بِٱللَّهِ إِنِ ٱرۡتَبۡتُمۡ لَا نَشۡتَرِي بِهِۦ ثَمَنٗا وَلَوۡ كَانَ ذَا قُرۡبَىٰ وَلَا نَكۡتُمُ شَهَٰدَةَ ٱللَّهِ إِنَّآ إِذٗا لَّمِنَ ٱلۡأٓثِمِينَ

Ya ayyuha allatheena amanoo shahadatu baynikum itha hadara ahadakumu almawtu heena alwasiyyati ithnani thawa AAadlin minkum aw akharani min ghayrikum in antum darabtum fee alardi faasabatkum museebatu almawti tahbisoonahuma min baAAdi alssalati fayuqsimani biAllahi ini irtabtum la nashtaree bihi thamanan walaw kana tha qurba wala naktumu shahadata Allahi inna ithan lamina alathimeena

Eeheymon yo gooŋɗinɓe ! Mbaɗee seedee hakkunde mon, si maayde nden arii goɗɗo e mon, tuma wasiyagol, [seedeeɓe] ɗiɗo nuunɗuɓe jeyaaɓe e mo'on, si tawii on yehii ka leydi masiibo maayde yanii e mon. Darnon ɓe ka batte julude, ɓe ngooɗndira Alla, si on ciikkatikm ɓe ngostotaako fii ɗuum coggu, hay si laatike joomiraawo badindiral, "min cuuɗataa seedee Alla on, minen ontuma [si min mbaɗii ɗum], haray men njeyaama e bakkondinɓe ɓe".

107

فَإِنۡ عُثِرَ عَلَىٰٓ أَنَّهُمَا ٱسۡتَحَقَّآ إِثۡمٗا فَـَٔاخَرَانِ يَقُومَانِ مَقَامَهُمَا مِنَ ٱلَّذِينَ ٱسۡتَحَقَّ عَلَيۡهِمُ ٱلۡأَوۡلَيَٰنِ فَيُقۡسِمَانِ بِٱللَّهِ لَشَهَٰدَتُنَآ أَحَقُّ مِن شَهَٰدَتِهِمَا وَمَا ٱعۡتَدَيۡنَآ إِنَّآ إِذٗا لَّمِنَ ٱلظَّـٰلِمِينَ

Fain AAuthira AAala annahuma istahaqqa ithman faakharani yaqoomani maqamahuma mina allatheena istahaqqa AAalayhimu alawlayani fayuqsimani biAllahi lashahadatuna ahaqqu min shahadatihima wama iAAtadayna inna ithan lamina alththalimeena

Si tawaama won de ɓe kaan di e bakkaatu, ko woɗɓe ɗiɗo darotoo darnde maɓɓe nden, hara ko jeyaaɓe e haanduɓe e hettugol , ɓe ngooɗndira Alla : "Pellet, ko seedee amen on ɓuri jojjude seedee maɓɓe on ; min njawtaani keeri. Minen ontuma [si men mbaɗii ɗum], haray men njeyaama e tooñooɓe ɓen".

108

ذَٰلِكَ أَدۡنَىٰٓ أَن يَأۡتُواْ بِٱلشَّهَٰدَةِ عَلَىٰ وَجۡهِهَآ أَوۡ يَخَافُوٓاْ أَن تُرَدَّ أَيۡمَٰنُۢ بَعۡدَ أَيۡمَٰنِهِمۡۗ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ وَٱسۡمَعُواْۗ وَٱللَّهُ لَا يَهۡدِي ٱلۡقَوۡمَ ٱلۡفَٰسِقِينَ

Thalika adna an yatoo bialshshahadati AAala wajhiha aw yakhafoo an turadda aymanun baAAda aymanihim waittaqoo Allaha waismaAAoo waAllahu la yahdee alqawma alfasiqeena

Ko ɗum ɗoo ɓuri ɓaɗtaade nde ɓe ngaddata seedee e hoore nden ɗon, maa ɓe kula nde woondoore ruttetee ɓaawo woondoore maɓɓe nden. Alla Fewnataa yaltuɓe ɗoftaare ɓe

109

۞يَوۡمَ يَجۡمَعُ ٱللَّهُ ٱلرُّسُلَ فَيَقُولُ مَاذَآ أُجِبۡتُمۡۖ قَالُواْ لَا عِلۡمَ لَنَآۖ إِنَّكَ أَنتَ عَلَّـٰمُ ٱلۡغُيُوبِ

Yawma yajmaAAu Allahu alrrusula fayaqoolu matha ojibtum qaloo la AAilma lana innaka anta AAallamu alghuyoobi

Ñaande Alla Mooɓoyta Nulaaɓe ɓen, O Daala: "Ko holɗum njaabanoɗon?" ɓe maaka: "ganndal alanaa amen, pellet, An, ko An woni gannduɗo ko wirnii".

110

إِذۡ قَالَ ٱللَّهُ يَٰعِيسَى ٱبۡنَ مَرۡيَمَ ٱذۡكُرۡ نِعۡمَتِي عَلَيۡكَ وَعَلَىٰ وَٰلِدَتِكَ إِذۡ أَيَّدتُّكَ بِرُوحِ ٱلۡقُدُسِ تُكَلِّمُ ٱلنَّاسَ فِي ٱلۡمَهۡدِ وَكَهۡلٗاۖ وَإِذۡ عَلَّمۡتُكَ ٱلۡكِتَٰبَ وَٱلۡحِكۡمَةَ وَٱلتَّوۡرَىٰةَ وَٱلۡإِنجِيلَۖ وَإِذۡ تَخۡلُقُ مِنَ ٱلطِّينِ كَهَيۡـَٔةِ ٱلطَّيۡرِ بِإِذۡنِي فَتَنفُخُ فِيهَا فَتَكُونُ طَيۡرَۢا بِإِذۡنِيۖ وَتُبۡرِئُ ٱلۡأَكۡمَهَ وَٱلۡأَبۡرَصَ بِإِذۡنِيۖ وَإِذۡ تُخۡرِجُ ٱلۡمَوۡتَىٰ بِإِذۡنِيۖ وَإِذۡ كَفَفۡتُ بَنِيٓ إِسۡرَـٰٓءِيلَ عَنكَ إِذۡ جِئۡتَهُم بِٱلۡبَيِّنَٰتِ فَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِنۡهُمۡ إِنۡ هَٰذَآ إِلَّا سِحۡرٞ مُّبِينٞ

Ith qala Allahu ya AAeesa ibna maryama othkur niAAmatee AAalayka waAAala walidatika ith ayyadtuka biroohi alqudusi tukallimu alnnasa fee almahdi wakahlan waith AAallamtuka alkitaba waalhikmata waalttawrata waalinjeela waith takhluqu mina altteeni kahayati alttayri biithnee fatanfukhu feeha fatakoonu tayran biithnee watubrio alakmaha waalabrasa biithnee waith tukhriju almawta biithnee waith kafaftu banee israeela AAanka ith jitahum bialbayyinati faqala allatheena kafaroo minhum in hatha illa sihrun mubeenun

Tuma nde Alla Daalunoo : "Ko an yo Iisaa ɓiɗɗo Maryama, siftor dokkam ɗe e dow maaɗa e dow yumma maaɗa, tuma nde Mi Semmbinirno maa fittaandu laaɓunde ndun, haɗa yeewta yimɓe ɓen ka penuyaagal e ka ƴaƴƴurmayaagal. E tuma nde mi Anndinno maa binndugol ngol e ñeñƴangal ngal, e Tawreeta e Linjiila. E tuma tagaynoɗaa e loope wano mbaadi sonndu e Duŋayee An ; nguttaa e mayru ndu laatoo sonndu e Duŋayee Am Sellinaa bunɗo e ɗamaaɗo e Duŋayee Am. E tuma nde yaltinanynoɗaa maayɓe e Duŋayee Am. E tuma nde Mi Surnoo ɓiɗɓe Israa'iila ɓen e maaɗa nde ngddannoɗaa ɓe ɓanngannduyeeji (peeñɗi)ɗi,yedduɓe ɓe e maɓɓe mbi'i: "ɗum wonaali si wanaa mbilewu peeñungu".

111

وَإِذۡ أَوۡحَيۡتُ إِلَى ٱلۡحَوَارِيِّـۧنَ أَنۡ ءَامِنُواْ بِي وَبِرَسُولِي قَالُوٓاْ ءَامَنَّا وَٱشۡهَدۡ بِأَنَّنَا مُسۡلِمُونَ

Waith awhaytu ila alhawariyyeena an aminoo bee wabirasoolee qaloo amanna waishhad biannana muslimoona

Tuma nde mbahyiimi e laaɓamɓe ma ɓen, si ko woni: "ngooŋɗinee kam in e Nulaaɗo Am o", ɓe mbi'i: "min gooŋɗinii, seedito won de pellet, ko min jebbiliiɓe".

112

إِذۡ قَالَ ٱلۡحَوَارِيُّونَ يَٰعِيسَى ٱبۡنَ مَرۡيَمَ هَلۡ يَسۡتَطِيعُ رَبُّكَ أَن يُنَزِّلَ عَلَيۡنَا مَآئِدَةٗ مِّنَ ٱلسَّمَآءِۖ قَالَ ٱتَّقُواْ ٱللَّهَ إِن كُنتُم مُّؤۡمِنِينَ

Ith qala alhawariyyoona ya AAeesa ibna maryama hal yastateeAAu rabbuka an yunazzila AAalayna maidatan mina alssamai qala ittaqoo Allaha in kuntum mumineena

Tuma nde laaɓamɓe [ma] ɓen mbinoo: "Ko an yo Iisaa, ɓiɗɗo Maryama, hara Joomi maa hino waawi nde O jippinanta men kooliwal immorde ka kammu?" O maaki: "kulee Alla, si on laatike gooŋɗinɓe".

113

قَالُواْ نُرِيدُ أَن نَّأۡكُلَ مِنۡهَا وَتَطۡمَئِنَّ قُلُوبُنَا وَنَعۡلَمَ أَن قَدۡ صَدَقۡتَنَا وَنَكُونَ عَلَيۡهَا مِنَ ٱلشَّـٰهِدِينَ

Qaloo nureedu an nakula minha watatmainna quloobuna wanaAAlama an qad sadaqtana wanakoona AAalayha mina alshshahideena

Ɓe mb'i: "minn faala ñaamde e maggal, ɓerɗe amen ɗen deeƴa, min gannda gooŋɗii a goonganii amen, mn ngona e maggal jeyaaɓe e seeditiiɓe".

114

قَالَ عِيسَى ٱبۡنُ مَرۡيَمَ ٱللَّهُمَّ رَبَّنَآ أَنزِلۡ عَلَيۡنَا مَآئِدَةٗ مِّنَ ٱلسَّمَآءِ تَكُونُ لَنَا عِيدٗا لِّأَوَّلِنَا وَءَاخِرِنَا وَءَايَةٗ مِّنكَۖ وَٱرۡزُقۡنَا وَأَنتَ خَيۡرُ ٱلرَّـٰزِقِينَ

Qala AAeesa ibnu maryama allahumma rabbana anzil AAalayna maidatan mina alssamai takoonu lana AAeedan liawwalina waakhirina waayatan minka waorzuqna waanta khayru alrraziqeena

Iisaa ɓiɗɗo Maryama on maaki: "Yaa An Alla, Joomi amen, Jippinan amen kooliwal immorde ka kammu, ngal wonana men iidi wonan de aramɓe amen e sakkitiiɓe amen, e maande immorde ka Maaɗa. Arsikaa men: ko An woni Moƴƴo Arsikoowo".

115

قَالَ ٱللَّهُ إِنِّي مُنَزِّلُهَا عَلَيۡكُمۡۖ فَمَن يَكۡفُرۡ بَعۡدُ مِنكُمۡ فَإِنِّيٓ أُعَذِّبُهُۥ عَذَابٗا لَّآ أُعَذِّبُهُۥٓ أَحَدٗا مِّنَ ٱلۡعَٰلَمِينَ

Qala Allahu innee munazziluha AAalaykum faman yakfur baAAdu minkum fainnee oAAaththibuhu AAathaban la oAAaththibuhu ahadan mina alAAalameena

Allaahu On Daali : "Min, ko Mi Jippinanoowo on ngal. Kono kala jedduɗo e mo'on ɓaawo ɗum, Min, Mi leptay mo lepte ɗe Mi leptataa hay gooto e tagoore nden".

116

وَإِذۡ قَالَ ٱللَّهُ يَٰعِيسَى ٱبۡنَ مَرۡيَمَ ءَأَنتَ قُلۡتَ لِلنَّاسِ ٱتَّخِذُونِي وَأُمِّيَ إِلَٰهَيۡنِ مِن دُونِ ٱللَّهِۖ قَالَ سُبۡحَٰنَكَ مَا يَكُونُ لِيٓ أَنۡ أَقُولَ مَا لَيۡسَ لِي بِحَقٍّۚ إِن كُنتُ قُلۡتُهُۥ فَقَدۡ عَلِمۡتَهُۥۚ تَعۡلَمُ مَا فِي نَفۡسِي وَلَآ أَعۡلَمُ مَا فِي نَفۡسِكَۚ إِنَّكَ أَنتَ عَلَّـٰمُ ٱلۡغُيُوبِ

Waith qala Allahu ya AAeesa ibna maryama aanta qulta lilnnasi ittakhithoonee waommiya ilahayni min dooni Allahi qala subhanaka ma yakoonu lee an aqoola ma laysa lee bihaqqin in kuntu qultuhu faqad AAalimtahu taAAlamu ma fee nafsee wala aAAlamu ma fee nafsika innaka anta AAallamu alghuyoobi

E tuma nde Alla Daaloyte : "Ko an yo Iisaa geɗal Maryama, e ko an wi'i yimɓe ɓen : "njogitee kam min e yumma am reweteeɓe ɗiɗo ko wanaa Alla?" O maaka : "Senaadee woodanii Ma! Haananaa kam nde mi yeetotooɓe ko alanaa kam e mun geɓal ! Si wonii mi wowlanii ɗum, haray pellet, A Anndii ɗum. Haɗa Anndi ko woni e woŋkii am, mi anndaa ko woni e Woŋkii Maa. Pellet, An, ko An woni gannduɗo mbirniiɗi ɗin".

117

مَا قُلۡتُ لَهُمۡ إِلَّا مَآ أَمَرۡتَنِي بِهِۦٓ أَنِ ٱعۡبُدُواْ ٱللَّهَ رَبِّي وَرَبَّكُمۡۚ وَكُنتُ عَلَيۡهِمۡ شَهِيدٗا مَّا دُمۡتُ فِيهِمۡۖ فَلَمَّا تَوَفَّيۡتَنِي كُنتَ أَنتَ ٱلرَّقِيبَ عَلَيۡهِمۡۚ وَأَنتَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ شَهِيدٌ

Ma qultu lahum illa ma amartanee bihi ani oAAbudoo Allaha rabbee warabbakum wakuntu AAalayhim shaheedan ma dumtu feehim falamma tawaffaytanee kunta anta alrraqeeba AAalayhim waanta AAala kulli shayin shaheedun

Mi wowlanaali ɓe si wanaa kon ko njamiirɗaa kam, won de : "ndeewee Alla Joomi am e Joomi mon". Min laatino e dow maɓɓe seeditiiɗo yeru ko mi wonnoo. ɓaawo nde hunnuɗaa mi, wonuɗaa An, Tommbiiɗo e dow maɓɓe. An ko A Seediiɗo e kala huunde.

118

إِن تُعَذِّبۡهُمۡ فَإِنَّهُمۡ عِبَادُكَۖ وَإِن تَغۡفِرۡ لَهُمۡ فَإِنَّكَ أَنتَ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡحَكِيمُ

In tuAAaththibhum fainnahum AAibaduka wain taghfir lahum fainnaka anta alAAazeezu alhakeemu

Si a leptii ɓe, pelletn kamɓe ko ɓe jeyaaɓe Maaɗa. Si A Haforanii ɓe, pellet, An, ko An woni pooluɗo, Ñeeñuɗo.

119

قَالَ ٱللَّهُ هَٰذَا يَوۡمُ يَنفَعُ ٱلصَّـٰدِقِينَ صِدۡقُهُمۡۚ لَهُمۡ جَنَّـٰتٞ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَآ أَبَدٗاۖ رَّضِيَ ٱللَّهُ عَنۡهُمۡ وَرَضُواْ عَنۡهُۚ ذَٰلِكَ ٱلۡفَوۡزُ ٱلۡعَظِيمُ

Qala Allahu hatha yawmu yanfaAAu alssadiqeena sidquhum lahum jannatun tajree min tahtiha alanharu khalideena feeha abadan radiya Allahu AAanhum waradoo AAanhu thalika alfawzu alAAatheemu

Alla Daali : "Ndee ko ñalaande nde goonga nafata gooŋɗɓe ɓen goonga maɓɓe on : hino woodani ɓe Aljannaaji no ila e ley majji caaɗi, ko ɓe duumotooɓe e majji poomaa". Alla Welaama ɓe kamɓe kadi ɓe weltorii Mo. Ko ɗum woni polagal mawngal ngal.

120

لِلَّهِ مُلۡكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ وَمَا فِيهِنَّۚ وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرُۢ

Lillahi mulku alssamawati waalardi wama feehinna wahuwa AAala kulli shayin qadeerun

Ko Alla woodani laamu kammuuli ɗin, e leydi ndin e ko woni nder majji. Kanko ko O kattanɗo kala huunde.